Produced by Andrew Sly and Bill Patterson
HENRIK IBSEN
POPOLMALAMIKO
Dramo en kvin aktoj
(En folkefiende)
(1882)
Tradukis: Odd Tangerud
Eldonejo: Jec Scandinavia a/s
Postboks 54
N - 3401 Lier
Tlf. 32 85 50 03
Fax. 32 85 5082
ISBN 82-91707-51-0
Popolmalamiko
ROLOJ:
DOKTORO TOMAS STOCKMANN, kuracisto cxe banejo. SINJORINO STOCKMANN, lia edzino. PETRA, ilia filino, instruistino. EJLIF, ilia filo, 13 jara. MORTEN, ilia filo 10 jara. PETRO STOCKMANN, la pli agxa frato de la doktoro; urba magistranto (membro de la urba magistrato) kaj policestro; prezidanto de la baneja estraro k. t. p. MORTEN KIIL, tanejestro; eduka patro de sinjorino Stockmann. HOVSTAD, redaktoro de la gazeto "La Popola Mesagxo". BILLING, kunlaboranto en la gazeto. SxIPESTRO HORSTER. PRESISTO ASLAKSEN. PARTOPRENANTOJ EN CIVITANA KUNVENO, viroj el cxiuj sociaj tavoloj, kelkaj virinoj kaj aro da knablernantoj.
(Stockmann prononcigxas Stokman kun mallonga o)
(La intrigo okazas en marborda urbo en suda Norvegio.)
UNUA AKTO
(Vespero en la sidcxambro de la doktoro; senlukse sed belete ekipita kaj meblita. Sur la flanka muro dekstre estas du pordoj, el kiuj la pli fona kondukas en la antauxcxambron kaj la pli proksima al la laborcxambro de la doktoro. Sur la kontrauxa muro, rekte kontraux la pordo de la antauxcxambro, estas pordo al la ceteraj cxambroj de la familio. Meze sur la sama muro staras la kahela forno, kaj pli antauxe estas sofo kaj super gxi spegulo, kaj antaux la sofo estas ovala tablo kun tuko. Sur la tablo staras lumanta lampo kun sxirmilo. En la fono estas malferma pordo al la mangxocxambro. Tie vidigxas pretigita tablo por vespermangxo kaj sur gxi lampo.)
(Billing sidas cxe la mangxotablo kun busxtuko sub la mentono. Sinjorino Stockmann staras apud la tablo kaj transdonas al li pladon kun granda peco de rostbovajxo. La ceteraj segxoj cxirkaux la tablo estas forlasitaj, la mangxilaro en malordo, kiel post finita mangxo.)
SINJORINO STOCKMANN
Nu ja, cxar vi venas horon tro malfrue, sinjoro Billing, vi devas
esti kontenta per malvarma mangxajxo.
BILLING
(mangxante) Gustas bonege, -- vere bonege.
SINJORINO STOCKMANN Vi ja scias kiel strikte Stockmann tenas sin je fiksa mangxohoro --
BILLING
Por mi tute ne gravas. Gustas ecx pli bone, kiam mi povas sidi tiel
sola kaj mangxi sengxenate.
SINJORINO STOCKMANN Ja, ja, kiam bongustas al vi -- (auxskultas en la direkto de la antauxcxambro) Jen eble venas ankaux Hovstad.
BILLING
Jes eble.
(Magistranto Petro Stockmann en surtuto kun uniformcxapo kaj bastono envenas.)
LA MAGISTRANTO
Altestime bonan vesperon, bofratino.
SINJORINO STOCKMANN
(alvenas en la sidcxambron) Ha, jen, bonan vesperon. Cxu estas vi?
Gxentile de vi fari viziton.
LA MAGISTRANTO
Mi jxus preteriris, kaj -- (kun jxetrigardo al la mangxocxambro)
Pardonu, aspekte vi havas gastojn.
SINJORINO STOCKMANN
(iom embarasata) Ne, tute ne; estas tute hazarde. (rapide) Bonvolu
eniri por kunmangxeti!
LA MAGISTRANTO
Mi! Ne, multajn dankojn. Je Dio; varman mangxajxon vespere; Ne estas
por mia stomako.
SINJORINO STOCKMANN
Ho, unu solan fojon --.
LA MAGISTRANTO Ne, ne, Dio benu vin; mi tenas min je mia teakvo kaj mia buterpano. Estas en la dauxro pli sane, -- kaj ankaux pli sxpareme.
SINJORINO STOCKMANN (ridetas) Vi do ne kredu, ke Tomas kaj mi vere estas malsxparemuloj.
LA MAGISTRANTO
Ne vi, bofratino; mi ecx ne aludus --. (montras al la oficejo de la
doktoro) Cxu -- Cxu eble li ne estas hejme?
SINJORINO STOCKMANN Ne, li eliris por promeneto post la mangxo, -- li kaj la knaboj.
LA MAGISTRANTO Cxu tio estas saniga? (auxskultas) Jen li versxajne venas.
SINJORINO STOCKMANN
Ne, ne estas li. (oni frapas) Envenu! (Redaktoro Hovstad envenas
de la antauxcxambro.)
SINJORINO STOCKMANN
Ha cxu estas sinjoro Hovstad, kiu --?
HOVSTAD
Jes, pardonu, sed mi estis retenata en la presejo. Bonan vesperon,
sinjoro magistranto.
LA MAGISTRANTO
(salutas iom retene) Sinjoro redaktoro. Eble vi venas pro fakaj
aferoj?
HOVSTAD
Parte. Estas io por la gazeto.
LA MAGISTRANTO
Mi komprenas. Lauxdire mia frato estas tre fekunda verkisto en "La
Popola Mesagxo".
HOVSTAD
Jes, li degnas skribi en "La Popola Mesagxo", kiam li pro la vero
devas esprimi sian opinion pri io aux alia.
SINJORINO STOCKMANN
(al Hovstad) Sed cxu vi ne volas --? (montras al la
mangxocxambro)
LA MAGISTRANTO Kompreneble; mi tute ne riprocxas lin pro tio, ke li skribas por tiu legantaro, kie li atendas favoran resonon. Cetere mi ja persone ne havas kauxzon por malsxati vian gazeton, sinjoro Hovstad.
HOVSTAD
Ne, vere ankaux mi opinias ke ne.
LA MAGISTRANTO Entute regas bona, pacema spirito en nia urbo; -- vere bona civitana spirito. Kaj tio devenas el tio, ke ni havas grandan komunan aferon kune, aferon, kiu samgrade rilatas al cxiuj honestaj civitanoj --
HOVSTAD
La banejo, jes.
LA MAGISTRANTO Gxuste. Ni havas nian grandan, novan, belegan banejon. Atentu! La banejo farigxos la plej grava vivkondicxo de la urbo, sinjoro Hovstad. Sendube!
SINJORINO STOCKMANN
Tion saman ankaux Tomas diras.
LA MAGISTRANTO Kian eksterordinaran progreson la loko havas dum tiuj nuraj jaroj! La homoj ekhavis monon; estas vivo kaj vigleco. Konstruajxoj kaj grundo plivalorigxas de tago al tago.
HOVSTAD
Kaj la senlaboreco malkreskas.
LA MAGISTRANTO Ankaux tio, jes. Por la posedantaj klasoj zorgo pri malricxuloj estas konsiderinde malaltigita -- felicxe, kaj malaltigxos ankoraux pli, se ni cxi tiun jaron havos vere belan someron; -- multajn vizitantajn fremdulojn, -- suficxan nombron da malsanuloj, kiuj donos famon al la institucio.
HOVSTAD
Kaj por tio estas ja sxancoj, mi auxdas.
LA MAGISTRANTO
Aspektas tre promesplene. Cxiun tagon envenas demandoj pri logxejoj
kaj similaj aferoj.
HOVSTAD Nu, do venas ja la artikolo de la doktoro gxustatempe.
LA MAGISTRANTO
Cxu li skribis ion ankaux nun?
HOVSTAD Estas io kion li skribis mezvintre; rekomendo pri la banejo, priskribanta la favorajn sanigajn kondicxojn cxe ni. Sed tiam mi flankenmetis la artikolon.
LA MAGISTRANTO
Aha, estis supozeble iu manko en gxi?
HOVSTAD Ne, tiel ne; sed mi opiniis, ke estas pli bone atendi gxis nun, printempe; cxar nun la homoj komencas ekipi sin kaj pensi pri somerrestado --
LA MAGISTRANTO
Tute gxuste; treege gxuste, sinjoro Hovstad.
SINJORINO STOCKMANN
Jes, Tomas estas vere senlaca pri la banejo.
LA MAGISTRANTO
Nu, li ja estas en la servo de la banejo.
HOVSTAD Jes, kaj estas ja ankaux li, kiu gxin kreis komence.
LA MAGISTRANTO Cxu estas li? Nu tiel? Jes mi foje auxdas, ke certaj homoj havas tiun opinion. Sed mi vere kredis, ke ankaux mi faris modestan kontribuon al tiu entrepreno.
SINJORINO STOCKMANN
Jes, tion Tomas cxiam diras.
HOVSTAD Jes, kiu neas tion, sinjoro magistranto? Vi antauxenigis la aferon kaj realigis gxin; tion ni ja cxiuj scias. Sed mi nur pensis, ke la ideo origine venis de la doktoro.
LA MAGISTRANTO Jes, da ideoj mia frato efektive havis suficxe dum sia tempo -- bedauxrinde. Sed kiam io estas realigenda, jen alispecaj homoj estas bezonataj, sinjoro Hovstad. Kaj mi vere pensis, ke precipe en tiu cxi domo --
SINJORINO STOCKMANN
Sed, kara bofrato --
HOVSTAD
Kiel do la magistranto --
SINJORINO STOCKMANN
Eniru por ekhavi ion en la stomakon, sinjoro Hovstad; kaj dume mia
edzo certe revenos.
HOVSTAD Dankon; peceton eble. (Li iras en la mangxocxambron.)
LA MAGISTRANTO (iom mallauxte) Estas strange pri tiuj homoj, kiuj devenas rekte de la farmistoj; neniam povas ili formeti la sendiskretecon.
SINJORINO STOCKMANN
Sed kiom valoras zorgi pri tio? Cxu ne vi kaj Tomas povas dividi la
honoron kiel fratoj?
LA MAGISTRANTO
Aspekte povus esti tiel; sed lauxsxajne ne estas cxiuj kiuj estas
kontentaj pri divido.
SINJORINO STOCKMANN
Ho, kia diro! Vi kaj Tomas ja tre bone akordigxas. (auxskultas) Jen
li estas, mi pensas.
(Sxi iras kaj malfermas la pordon de la antauxcxambro.)
DOKTORO STOCKMANN (ridas kaj faras bruon ekstere) Jen, kroma gasto, Katrine. Cxu ne gxojige; cxu? Bonvolu, sxipestro Horster; jen pendigu la mantelon sur la hokon. Nu do, vi ja ne portas mantelon! Imagu, Katrine, mi trovis lin sur la strato; li preskaux ne volis supreniri kun mi.
(Sxipestro Horster envenas kaj salutas la sinjorinon)
DOKTORO STOCKMANN (cxe la pordo) Eniru, knaboj. Nun ili denove estas lupe malsataj! Venu, sxipestro Horster; nun vi gustumu veran rostbovajxon --
(Li pusxetas Horster en la mangxocxambron. Ankaux Ejlif kaj Morten eniras.)
SINJORINO STOCKMANN
Sed, Tomas, cxu vi do ne vidas --?
DOKTORO STOCKMANN
(turnas sin cxe la pordo) Nu, cxu estas vi, Petro? (aliras kaj
etendas al li la manon) Ho, vere gxojige.
LA MAGISTRANTO
Bedauxrinde mi devas baldaux foriri --
DOKTORO STOCKMANN
Babilajxo; baldaux ni metos la grogon sur la tablon. Vi ne forgesas
la grogon, Katrine?
SINJORINO STOCKMANN Ne, ne; la akvo jam bolas. (Sxi iras en la mangxocxambron.)
LA MAGISTRANTO
Ankaux grogon --!
DOKTORO STOCKMANN
Jes, eksidu, kaj ni komfortigu nin.
LA MAGISTRANTO Ne dankon; mi neniam partoprenas en grogfestenoj.
DOKTORO STOCKMANN
Sed tio cxi ja ne estas iu grogfesteno.
LA MAGISTRANTO Sxajnas al mi -- (ekrigardas al la mangxocxambro) Estas strange, ke ili kapablas konsumi tian kvanton da mangxajxo.
DOKTORO STOCKMANN (frotas la manojn) Jes, cxu ne estas benate vidi junulojn mangxi? Cxiam apetiton! Estas kiel devas esti. Mangxajxon oni bezonas! Fortojn! Estas tiaj homoj, kiuj trafosu la fermentantan materion de la estonteco, Petro.
LA MAGISTRANTO
Permesu al mi demandi tra kio oni bezonus "trafosi", kiel vi
vortumas?
DOKTORO STOCKMANN Nu, pri tio vi devas demandi la junularon -- en pleneco de la tempo. Ni ne vidas. Kompreneble. Du tiaj maljunaj sentauxguloj kiel vi kaj mi --
LA MAGISTRANTO
Nu do! Estas mirige stranga nomigo --
DOKTORO STOCKMANN Nu, ne prenu mian esprimon tro litere, Petro. Cxar sciu, mi estas arde gxoja kaj kontenta. Mi sentas min nepriskribeble felicxa meze en tiu cxi gxermanta, vigla vivo. Estas ja promesricxa tempo en kiu ni vivas! Estas kvazaux nova mondo elkreskas cxirkaux ni.
LA MAGISTRANTO
Cxu vere vi tion trovas?
DOKTORO STOCKMANN Jes; kompreneble vi tion ne vidas tiel bone kiel mi. Vi ja cxiujn viajn tagojn vivis meze en tiu cxi urbo; kaj tial la impres-kapablo malakrigxas. Sed mi, kiu devis sidi tie norde en mia forejo dum tiuj multaj jaroj, preskaux neniam vidante fremdan homon kun vekanta vorto, -- sur min efikis kvazaux mi translokigxis mezen en vivoviglan metropolon.
LA MAGISTRANTO
Hm; metropolon --
DOKTORO STOCKMANN Jes, mi ja scias, ke la cirkonstancoj estas modestaj kompare kun aliaj lokoj. Sed cxi tie estas vigla vivo, -- promesoj, sennombraj taskoj por kiuj labori kaj batali; kaj jen la cxefa afero. (krias) Katrine, cxu ne la posxtisto venis?
SINJORINO STOCKMANN (en la mangxocxambro) Ne, li ankoraux ne venis.
DOKTORO STOCKMANN
Kaj la bona enspezo, Petro! Tion oni lernas aprezi, kiam oni kiel ni
vivis en malsato --
LA MAGISTRANTO
Nu ja, kompreneble --
DOKTORO STOCKMANN Ho jes, vi ja povas pensi, ke ofte estis mizere por ni tie norde. Kaj nun, vivi kiel grandsinjoro! Hodiaux ekzemple ni mangxis rostbovajxon por tagmangxo! Nu, ni ankaux krome havis por la vespermangxo. Cxu vi ne volas gustumi pecon? Aux cxu mi do almenaux montru gxin al vi? Venu --
LA MAGISTRANTO
Ne, ne, tute ne --
DOKTORO STOCKMANN Nu, sed jen do. Cxu vi vidas, ke ni ekhavis tablotukon?
LA MAGISTRANTO
Jes, mi tion rimarkis.
DOKTORO STOCKMANN Kaj ni ankaux ekhavis lampsxirmilon. Jen vidu! Por cxio Katrine sxparis. Kaj tio faras la cxambron vere hejmeca. Cxu vi ne samopinias? Staru cxi tie; -- ne, ne, ne; ne tiel. Jen tiel! Vidu; kiam la lumo radias tiel faske --. Mi vere trovas, ke aspektas elegante. Cxu ne?
LA MAGISTRANTO Jes, kiam oni povas permesi al si tiajn luksajxojn --
DOKTORO STOCKMANN Ho jes, nun mi ja povas tion permesi al mi. Katrine diras, ke mi enspezas preskaux same multe kiom ni foruzas.
LA MAGISTRANTO
Preskaux, jes --!
DOKTORO STOCKMANN Sed sciencisto devas ja vivi iom distingite. Mi estas certa, ke ordinara guberniestro foruzas multe pli jare ol mi.
LA MAGISTRANTO Jes, mi vere kredas! Guberniestro, auxtoritatulo --
DOKTORO STOCKMANN Nu, do ordinara grandkomercisto! Tia ulo foruzas multfoje pli --
LA MAGISTRANTO
Jes ja, laux ties kondicxoj.
DOKTORO STOCKMANN Cetere mi ne disipas por senutilajxoj, Petro. Sed mi pensas, ke mi ne povas rezigni pri la ega gxojo vidi homojn cxe mi. Mi tion bezonas, komprenu. Mi, kiu sidis tiom longe izolite, -- por mi estas nepra vivkondicxo esti kune kun junaj, bravaj, viglaj homoj, entreprenemaj --; kaj tiaj ili estas, cxiuj tiuj kiuj sidas tie mangxante tiel bone. Mi dezirus, ke vi iom bone konus Hovstad.
LA MAGISTRANTO Jes Hovstad, li ja rakontis, ke li presigos novan artikolon de vi.
DOKTORO STOCKMANN
Artikolon de mi?
LA MAGISTRANTO Jes, pri la banejo. Artikolon, kiun vi verkis vintre.
DOKTORO STOCKMANN Ho tiun, jes! -- Ne, gxin mi gxisplue ne volas presigi.
LA MAGISTRANTO Cxu ne? Laux mi ja estas la plej oportuna tempo.
DOKTORO STOCKMANN
Jes, vi pravus; dum ordinaraj cirkonstancoj -- (pasxadas sur la
planko)
LA MAGISTRANTO (postrigardas lin) Kio neordinara estus pri la cirkonstancoj nun?
DOKTORO STOCKMANN (haltas) Nu, Petro, tion mi en la momento vere ne povas al vi diri; almenaux ne cxi-vespere. Povas esti diverse pri la cirkonstancoj, aux eble ecx nenio. Eble estas nur imago.
LA MAGISTRANTO Mi devas konfesi, ke tio sonas vere enigme. Cxu io estos okazanta? Io, pri kio mi ne estu informata? Mi do opinius, ke mi, kiel la estro de la baneja estraro --
DOKTORO STOCKMANN Kaj mi opinius, ke mi --; nu, ni do ne har-tiru unu la alian, Petro.
LA MAGISTRANTO Pro dio; ne estas mia kutimo har-tiri, kiel vi diras. Sed mi devas plej firme postuli, ke cxiuj iniciatoj estu decidataj komerce kaj per la legxe elektitaj auxtoritatuloj. Mi ne povas permesi, ke oni iras laux insidaj vojoj malantaux niaj dorsoj!
DOKTORO STOCKMANN
Cxu mi iam iras laux insidaj vojoj?
LA MAGISTRANTO Vi almenaux havas enradikigxintan emon iri viajn proprajn vojojn. Kaj tio estas en bone ordigita socio preskaux same nepermesebla. La individuo vere akceptu, ke li subordigu sin al la tuto, aux, pli gxuste, sub tiuj auxtoritatuloj, kies tasko estas gardi la bonon de la tutajxo.
DOKTORO STOCKMANN Povas esti. Sed diable, kiel tio rilatas al mi?
LA MAGISTRANTO Jes, cxar estas tio, kion vi aspekte neniam volas lerni, mia bona Tomas. Sed gardu vin; iun tagon vi pagos por tio, -- frue aux malfrue. Nun mi avertis vin. Adiaux.
DOKTORO STOCKMANN
Cxu vi estas freneza? Vi tute eraras --
LA MAGISTRANTO Tion mi ordinare ne faras. Cetere mi ne toleras -- (salutas en la mangxocxambron) Adiaux, bofratino. Adiaux sinjoroj.
(Li foriras.)
SINJORINO STOCKMANN
(revenas en la sidcxambron) Cxu li foriris?
DOKTORO STOCKMANN
Jes, kaj furioza.
SINJORINO STOCKMANN Sed kara Tomas, kion vi nun denove faris al li?
DOKTORO STOCKMANN
Tute nenion. Li do ne rajtas postuli, ke mi faru al li raporton
antauxtempe.
SINJORINO STOCKMANN
Pri kio vi farus al li raporton?
DOKTORO STOCKMANN
Hm; lasu tion al mi, Katrine. -- Tamen estas strange, ke la posxtisto
ne venas.
(Hovstad, Billing kaj Horster ekstaris de la mangxotablo kaj venas en la sidcxambron. Ejlif kaj Morten venos iom poste.)
BILLING
(strecxas la brakojn) Ahx, post tia mangxo, je dia morto, oni sentas
sin kiel nova homo.
HOVSTAD La magistranto ne estis en la bona angulo cxi-vespere.
DOKTORO STOCKMANN Venas de la stomako; li havas malbonan digeston.
HOVSTAD Certe estis ni el "La Popola Mesagxo", kiujn li ne povis digesti.
SINJORINO STOCKMANN Vi ja suficxe bone akordigxis kun li, lauxsxajne.
HOVSTAD Ho, jes; sed estas ja nenio alia ol iu militpauxzo.
BILLING
Jen la vorto! Gxi rezumas la situacion.
DOKTORO STOCKMANN Vi devas memori, ke Petro estas soleca homo, la kompatindulo. Li ne havas hejmon por gxui la etoson; nur aferoj, aferoj. Kaj aldone tiu damnita sengusta teakvo, kiun li glutadas. Nu, metu do segxojn al la tablo, knaboj! Katrine, cxu nun la grogon?
SINJORINO STOCKMANN (irante al la mangxocxambro) Tuj mi gxin alportos.
DOKTORO STOCKMANN
Kaj eksidu en la sofon cxe mi, sxipestro Horster. Rara gasto kiel vi
--. Bonvolu preni lokojn, miaj amikoj.
(La sinjoroj eksidas cxirkaux la tablo. Sinjorino Stockmann alportas pleton, sur kiu estas bolilo, glasoj, karafoj kaj aliaj necesajxoj.)
SINJORINO STOCKMANN
Jen arako, kaj tio cxi estas rumo; kaj jen konjako. Nun cxiu helpu
sin mem.
DOKTORO STOCKMANN (prenas glason) Efektive ni faru. (dum la grogo miksigxas) Kaj nun la cigaroj. Ejlif, vi ja scias kie estas la skatolo. Kaj vi, Morten, trovu mian pipon. (La knaboj iras en la cxambron dekstre.) Mi suspektas, ke Ejlif foje kaptas cigaron; sed mi sxajnigas nescianta. (vokas) Kaj ankaux mian kaloton, Morten! Katrine, diru al li kien mi metis gxin. Nu, li ja gxin havas! (La knaboj alportas la pridemanditajn ajxojn.) Bonvolu, miaj amikoj. Mi preferas la pipon, vi scias; tiu cxi faris kun mi multajn ekskursojn en acxa vetero tie supre en Nordlando. (tostas) Je via sano! Ahx, verdire estas iom pli bone sidi cxi tie sekure kaj agrable.
SINJORINO STOCKMANN (trikante) Cxu vi baldaux forvelos, sxipestro Horster?
HORSTER Mi pensas, ke venontan semajnon mi estos preta.
SINJORINO STOCKMANN
Kaj vi ja iros al Ameriko?
HORSTER
Jes, mi intencas.
BILLING Sed tiel vi ne povos partopreni la komunuman elekton.
HORSTER
Cxu okazos novaj elektoj?
BILLING
Vi tion ne scias?
HORSTER
Ne, mi ne miksas min en tiujn aferojn.
BILLING Sed vi do tamen interesigxas pri la publikaj aferoj, cxu?
HORSTER
Ne, tiujn mi ne komprenas.
BILLING
Tamen; vocxdoni oni ja devas.
HORSTER
Ecx tiuj, kiuj ne komprenas la aferon?
BILLING
Komprenas? Kion vi volas diri per tio? La socio estas kvazaux sxipo;
cxiuj devas meti la manon sur la stirilon.
HORSTER
Eble tio estas avantagxa sur la tero; sed sur sxipo tio efikus
malbone.
HOVSTAD
Estas strange, ke la plimulto de maristoj interesigxas tiom malmulte
pri la aferoj de la lando.
BILLING
Vere strange.
DOKTORO STOCKMANN Maristoj estas kiel migraj birdoj; Ili sentas sin hejme en sudo kaj en nordo. Sed tial ni aliuloj devas esti tiom pli agemaj, sinjoro Hovstad. Cxu aperos io komune utila en "La Popola Mesagxo" morgaux?
HOVSTAD
Nenio pri la urbaj aferoj. Sed postmorgaux mi intencas enpreni vian
artikolon --
DOKTORO STOCKMANN
Jes, morto kaj infero, la artikolon! Nun ne, auxskultu, vi devas
atendi pri gxi.
HOVSTAD
Cxu? Nun ni havas ja tre bonan spacon, kaj sxajnas al mi, ke estas la
plej oportuna momento --
DOKTORO STOCKMANN
Jes, jes; vi eble pravas; sed tamen vi devas atendi. Mi klarigos al
vi post iom --
(Petra, en cxapelo kaj mantelo kaj kun amaseto da kajeroj sub la brako, envenas el la antauxcxambro.)
PETRA
Bonan vesperon.
DOKTORO STOCKMANN
Bonan vesperon, Petra; jen vi do estas?
(reciprokaj salutoj; Petra demetas la vestajxojn kaj la kajerojn sur segxon apud la pordo.)
PETRA Kaj jen oni sidas komfortante sin, dum mi penegis en mia laboro.
DOKTORO STOCKMANN
Nu, do partoprenu la komforton ankaux vi.
BILLING
Cxu mi pretigu glaseton por vi?
PETRA (venas al la tablo) Dankon, mi preferas mem; vi cxiam faras gxin tro forta. Sed patro, fakte mi havas leteron por vi. (iras al la segxo, kie kusxas la vestajxoj)
DOKTORO STOCKMANN
Leteron! De kiu?
PETRA
(sercxas en la mantelposxo) Mi ricevis gxin de la posxtisto jxus
kiam mi eliris --
DOKTORO STOCKMANN (ekstaras kaj iras al sxi renkonte) Kaj nur nun vi gxin donas!
PETRA Mi vere ne havis tempon kuri returnen. Bonvolu, jen gxi estas.
DOKTORO STOCKMANN
(kaptas la leteron) Mi vidu, mi vidu, infano. (rigardas la
surskribon) Jes, gxuste --!
SINJORINO STOCKMANN
Cxu estas tiu kiun vi tiel atendis, Tomas?
DOKTORO STOCKMANN Jes gxuste; nun mi tuj devas eniri -- Kie trovos mi lampon, Katrine? Cxu denove ne trovigxas lampo en mia cxambro!
SINJORINO STOCKMANN Jes, la lampo estas ja lumanta sur la skribotablo.
DOKTORO STOCKMANN
Bone, bone. Pardonu momenton --
(Li iras en la cxambron dekstre.)
PETRA
Kio do tio estas, patrino?
SINJORINO STOCKMANN Mi ne scias; la lastajn tagojn li ofte demandis pri la posxtisto.
BILLING
Supozeble eksterurba paciento --
PETRA
Kompatinda patro; li baldaux havos tro multe da laboro. (pretigas
sian glason) Ho, bone gustos!
HOVSTAD Cxu ankaux hodiaux vi instruis en la vesperlernejo?
PETRA
(trinketas) Du horojn.
BILLING Kaj antauxtagmeze kvar horojn en la instituto --
PETRA
(eksidas cxe la pordo) Kvin horojn.
SINJORINO STOCKMANN Kaj cxi-vespere vi devas kontrollegi skribajn taskojn, mi vidas.
PETRA
Amaseton, jes.
HORSTER
Aspekte vi havas suficxan laboron.
PETRA Jes; kaj bone. Oni tiam farigxas tiel kontentige laca.
BILLING
Vi tion sxatas, cxu?
PETRA
Jes, cxar tiam oni poste dormas tiel bone.
MORTEN
Vi certe estas granda pekulino, vi, Petra.
PETRA
Pekulino?
MORTEN
Jes, cxar vi tiom multe laboras. Sinjoro Rorlund diras, ke laboro
estas puno pro niaj pekoj.
EJLIF (spitblovas moke) Fu, kiel stulta vi estas, ke vi kredas tiajxon.
SINJORINO STOCKMANN
Nu, nu, Ejlif!
BILLING
(ridas) Jen, bonege.
HOVSTAD
Cxu vi ne volas multe labori, Morten?
MORTEN
Ne, mi ne volas.
HOVSTAD
Nu, sed kio vi do volas farigxi en la vivo?
MORTEN
Mi plej sxatus farigxi vikingo, mi.
EJLIF
Kaj do vi devus ja esti pagano.
MORTEN
Ja, ja; mi povus ja farigxi pagano.
BILLING Mi konsentas kun vi, Morten! Mi diras gxuste la samon.
SINJORINO STOCKMANN (faras signon) Ne, certe vi ne faras, sinjoro Billing.
BILLING
Jes, dia morto --! Mi estas pagano, kaj pri tio mi fieras. Atentu,
baldaux ni estos paganoj, la tuta aro.
MORTEN Kaj cxu ni tiam rajtos fari cxion laux nia volo?
BILLING
Jes, vidu, Morten --
SINJORINO STOCKMANN Eniru nun, knaboj; vi certe devas ion legi por morgaux.
EJLIF
Mi povus tamen resti tempeton --
SINJORINO STOCKMANN
Ecx vi ne; eniru ambaux.
(La knaboj diras bonan nokton kaj iras en la cxambron maldekstre.)
HOVSTAD Cxu vi vere opinias, ke malutilas al la knaboj auxdi tiajxon?
SINJORINO STOCKMANN
Mi ja ne scias; sed mi ne sxatas.
PETRA Jes, sed patrino, mi opinias, ke vere estas malsagxe de vi.
SINJORINO STOCKMANN Jes, povas esti; sed mi tion ne sxatas; ne en la hejmo.
PETRA Estas tiom da mensogoj kaj hejme kaj en la lernejo. En la hejmo oni prisilentu, kaj en la lernejo ni devas mensogi antaux la infanoj.
HORSTER
Vi devas mensogi, cxu?
PETRA
Jes, cxu vi ne scias, ke ni devas prezenti multon, kion ni mem ne
kredas?
BILLING
Jes, estas ja tro certe.
PETRA
Se mi havus rimedojn, mi mem starigus lernejon, kaj tie instruigxus
tute alimaniere.
BILLING
Ho cxu, rimedojn --
HORSTER Nu, se vi pri tio pensas, frauxlino Stockmann, vi povos de mi volonte havi ejon. La granda malnova domo de karmemora patro staras ja preskaux malplena; tie estas granda mangxosalono sur la teretagxo --
PETRA (ridas) Ja, ja, dankon al vi; sed ne efektivigxos.
HOVSTAD Ho ne, frauxlino Petra prefere transiros al la gazetskribantoj, mi pensas. Sed auxdu, cxu vi havis tempon iom trarigardi la anglan rakonton, kiun vi promesis traduki por ni?
PETRA Ne, ankoraux ne; sed vi ricevu gxin en gxusta tempo.
(Doktoro Stockmann venas de sia cxambro kun la malfermita letero en la mano.)
DOKTORO STOCKMANN
(svingas la leteron) Jen, nun vi sciu, ke auxdigxos novajxo en la
urbo!
BILLING
Novajxo?
SINJORINO STOCKMANN
Kia novajxo?
DOKTORO STOCKMANN
Granda malkovro, Katrine!
HOVSTAD
Cxu?
SINJORINO STOCKMANN
Kiun vi faris?
DOKTORO STOCKMANN Jes, gxuste mi. (pasxas tien kaj reen) Ke ili nun venu, kiel ili kutimas, kaj lasu ilin diri, ke estas kapricoj kaj ideoj de frenezulo. Sed ili gardu sin! Haha, ili gardu sin, mi pensas!
PETRA
Sed, patro, diru do pri kio tio temas.
DOKTORO STOCKMANN Jes, jes, atendu nur iomete, kaj vi sciu cxion. Imagu se mi nun havus Petron cxi tie! Jes, jen oni vidas, kiel ni homoj povas cxirkauxiri kaj jugxi kiel la plej blindaj talpoj --
HOVSTAD
Kion vi aludas per tio, sinjoro doktoro?
DOKTORO STOCKMANN
(haltas apud la tablo) Cxu ne estas komuna opinio, ke nia urbo estas
saniga loko?
HOVSTAD
Jes, kompreneble.
DOKTORO STOCKMANN Ecx eksterordinare saniga loko, -- loko, kiu meritas la plej ardan rekomendon por malsanuloj same kiel por sanaj homoj --
SINJORINO STOCKMANN
Jes sed, kara Tomas --
DOKTORO STOCKMANN
Kaj rekomendi gxin kaj lauxdi gxin ni ja faris. Mi skribadis kaj en
"La Popola Mesagxo" kaj en flugfolioj --
HOVSTAD
Nu jes, kaj sekve?
DOKTORO STOCKMANN
Tiu banejo, kiu nomigxas la arterio de la urbo, kaj gxia vivnervo kaj
-- kaj diablo scias kion oni elpensis --
BILLING "La pulsanta koro de la urbo" mi iam en solena momento permesis al mi --
DOKTORO STOCKMANN Ho jes, ankaux tio. Sed cxu vi vere scias, kio estas cxi tiu granda, grandioza, lauxdata banejo, kiu kostis tiom da mono, -- cxu vi scias kio tiu estas?
HOVSTAD
Ne, sed kio gxi do estas?
SINJORINO STOCKMANN
Nu, kio gxi estas?
DOKTORO STOCKMANN
La tuta banejo estas pestejo.
PETRA
La banejo, patro!
SINJORINO STOCKMANN
(samtempe) Nia banejo!
HOVSTAD
(same) Sed, sinjoro doktoro --
BILLING
Absolute nekredeble!
DOKTORO STOCKMANN La tuta banejo estas kalkita venena tombo, mi diras. Sanece dangxerega! Cxiuj tiuj malpuregajxoj supre en la Muelejvalo, -- cxio tio kio odoras tiel abomene, -- tio infektas la akvon en la kondukaj tuboj al la putodomo; kaj tiu sama venena malpurajxo sorbigxas en la plagxon --
HOVSTAD
-- kie la marbanejoj situas?
DOKTORO STOCKMANN
Gxuste tie.
HOVSTAD De kio vi scias tion cxi tiel certe, sinjoro doktoro?
DOKTORO STOCKMANN Mi ekzamenis la staton plej eble konscience. Ho, mi longe iris kun suspekto pri io tia. Pasintjare ni havis kelkajn neatenditajn kazojn de malsano inter la vizitantoj cxe la banejo, -- kaj tifaj kaj gastraj --
SINJORINO STOCKMANN
Jes, vere okazis.
DOKTORO STOCKMANN Tiam ni opiniis, ke la fremduloj kunportis la infekton; sed poste, -- vintre, -- mi ekhavis aliajn pensojn; kaj mi komencis ekzameni la akvon kiel eble plej zorge.
SINJORINO STOCKMANN Do estas pri tio, ke vi estis tiom okupata!
DOKTORO STOCKMANN Jes, vi vere povas diri, ke mi estis okupata, Katrine. Sed cxi tie mankis al mi la necesaj sciencaj helpiloj; kaj mi sendis al la universitato provspecimenojn el la trinkakvo kaj el la marakvo por ekhavi ekzaktan analizon faritan de kemiisto.
HOVSTAD
Kaj gxin vi nun ricevis?
DOKTORO STOCKMANN (montras la leteron) Jen mi havas gxin! Li trovis cxeeston de putrantaj organikaj materioj en la akvo, -- infuzorioj amase. Estas absolute malsanige cxu uzata interne cxu ekstere.
SINJORINO STOCKMANN Estas dia felicxo, ke vi malkovris tion gxustatempe.
DOKTORO STOCKMANN
Jes, en tio vi pravas.
HOVSTAD
Kion vi nun intencas fari, sinjoro doktoro?
DOKTORO STOCKMANN
Kompreneble plibonigi la aferon.
HOVSTAD
Cxu tio eblas?
DOKTORO STOCKMANN Devas esti ebla. Alie la tuta banejo estas neuzebla, -- detruita. Sed ne estas katastrofo. Mi klare scias, kion ni devas fari.
SINJORINO STOCKMANN Sed kara Tomas, ke vi tenis tion cxi tiel sekreta.
DOKTORO STOCKMANN
Cxu mi kurus cxirkauxe en la urbo babilante, antaux ol scii certe? Ho
ne; tiel freneza mi ne estas.
PETRA
Nu, sed al ni hejme --
DOKTORO STOCKMANN
Ecx ne al unu sola vivanta animo. Sed morgaux vi povos kuri vizite al
la "melo" --
SINJORINO STOCKMANN
Sed Tomas do --!
DOKTORO STOCKMANN Nu do, al avo. Jes, nun li ekhavos ion por primiri, la maljunulo; li ja kredas, ke mi estas freneza en mia kapo; nu ja, estas pluraj kiuj havas la saman opinion, mi rimarkis. Sed nun tiuj bonuloj vidu --; nun ili vidu --! (pasxadas cxirkauxe frotante la manojn) Farigxos ega bruo en la urbo, Katrine. Vi ne povas imagi. La tuta akvotubaro estu refosota.
HOVSTAD
(ekstaras) La tuta akvotubaro --?
DOKTORO STOCKMANN
Jes, kompreneble. La enlasejo situas tro malalte; oni translokigu
gxin al loko multe pli alta.
PETRA
Kaj tiel vi tamen finfine pravigxas.
DOKTORO STOCKMANN Jes, cxu vi memoras, Petra? Mi skribis kontraux ili, kiam ili estis konstruontaj. Sed tiam estis neniu, kiu volis auxskulti min. Nun, kredu, mi donos al ili plenan salvon; -- jes, cxar mi kompreneble skribis raporton al la banejestraro; gxi kusxis preta tutan semajnon; mi nur atendis tiun cxi. (montras la leteron) Sed nun mi tuj ekspedos gxin (iras en sian cxambron kaj revenas kun pakajxo da paperoj) Jen vidu! Kvar dense skribitajn foliojn! Kaj la letero estu kunmetata. Gazeton, Katrine! Havigu ion al mi por kovrajxo. Bone; jen; donu gxin al -- al --; (stamfas) kiel diable sxi nomigxas? Nu, donu gxin al la servistino; diru, ke sxi tuj portu gxin al la magistranto.
(Sinjorino Stockmann iras kun la pakajxo tra la mangxocxambro.)
PETRA
Kion vi pensas, ke onklo Petro diros, patro?
DOKTORO STOCKMANN
Kion li do dirus? Li certe estos gxoja vidante, ke tia grava vero
malkovrigxas, mi pensas.
HOVSTAD
Cxu vi permesas, ke mi faros etan noticon en "La Popola Mesagxo" pri
via malkovro?
DOKTORO STOCKMANN
Jes, vere dankon pro tio.
HOVSTAD Estas ja dezirinde, ke la publiko sciu plej eble frue.
DOKTORO STOCKMANN
Jes, certe estas.
SINJORINO STOCKMANN
(revenas) Nun sxi foriris kun gxi.
BILLING Vi farigxos, je dia morto, la elstarulo de la urbo, sinjoro doktoro!
DOKTORO STOCKMANN (kontente pasxadas cxirkauxen) Ho cxu; funde mi ja nur faris mian devon. Mi estis bonsxanca trezorfosisto; tio estas la tuto; sed tamen --
BILLING
Hovstad, cxu vi ne opinias, ke la urbo devus fari procesion por
doktoro Stockmann?
HOVSTAD
Tiun ideon mi cxiuokaze subtenos.
BILLING
Kaj mi parolos kun Aslaksen pri tio.
DOKTORO STOCKMANN Ne, karaj amikoj, lasu tian arlekenajxon; mi ne akceptos iujn arangxojn. Kaj se la banejestraro ekpensus decidi por mi plialtigon de la salajro, mi ne akceptos gxin. Katrine, mi diras al vi, -- mi ne akceptos gxin.
SINJORINO STOCKMANN
Kaj vi faras gxuste, Tomas.
PETRA (suprenlevas sian glason) Je via sano, patro!
HOVSTAD kaj BILLING
Je via sano, je via sano, sinjoro doktoro.
HORSTER (tusxetas glason kun la doktoro) Ke vi havu nur felicxon el tio cxi.
DOKTORO STOCKMANN Dankon, dankon, miaj karaj amikoj! Mi estas elkore gxoja --; ho, estas tamen benate scii pri si mem, ke oni faris sin meritinda por sia naskigxurbo kaj siaj kuncivitanoj. Hura, Katrine!
(Li kaptas sxin per ambaux manoj cxirkaux la kolo kaj turnigxadas kun sxi. Sinjorino Stockmann krias kaj kontrauxbatalas. Ridado, aplauxdado kaj huraoj por la doktoro. La knaboj elmetas siajn kapojn cxe la pordo.)
DUA AKTO
(La sidcxambro de la doktoro. La pordo de la mangxocxambro estas fermita. Antauxtagmeze.)
SINJORINO STOCKMANN (Kun sigelita letero en la mano venas de la mangxocxambro, iras al la antauxa pordo dekstre kaj enrigardas.) Cxu vi estas hejme, Tomas?
DOKTORO STOCKMANN (interne) Jes, mi jxus revenis. (venas) Cxu estas io?
SINJORINO STOCKMANN
Letero de via frato. (donas gxin al li)
DOKTORO STOCKMANN Aha, ni rigardu. (dauxre legas murmurante) Hm --
SINJORINO STOCKMANN
Kion li do diras?
DOKTORO STOCKMANN
(metas la paperojn en la posxon) Ne, li nur skribas, ke li mem
vizitos nin tagmeze.
SINJORINO STOCKMANN
Do memoru, ke vi tiam estu hejme.
DOKTORO STOCKMANN Jes, mi ja povos; cxar mi jam finis miajn antauxtagmezajn vizitojn.
SINJORINO STOCKMANN Vere mi estas scivola auxdi kiel li konsideras la aferon.
DOKTORO STOCKMANN Eble li ne sxatas, ke estas mi kaj ne li mem, kiu faris la malkovron.
SINJORINO STOCKMANN
Jes, cxu ankaux vi tion timas?
DOKTORO STOCKMANN Nu, funde li kompreneble farigxos gxoja. Sed tamen --; Petro tiel diable timas, ke aliaj homoj ol li mem, faras ion por la bono de la urbo.
SINJORINO STOCKMANN Sed sciu, Tomas, -- vi devus esti tiel gxentila, ke vi dividu la honoron kun li. Cxu oni ne povus diri, ke estas li, kiu unue metis vin sur la spuron --?
DOKTORO STOCKMANN Jes, egale por mi. Se mi nur sukcesos rebonigi la aferon.
MALJUNA MORTEN KIIL (enmetas la kapon cxe la antauxcxambra pordo, cxirkauxrigardas ekzamene, ridas kasxe kaj demandas ruze) Cxu estas -- estas vero?
SINJORINO STOCKMANN
(al li renkonte) Patro, -- cxu estas vi!
DOKTORO STOCKMANN Jen, jen, bopatro; bonan matenon, bonan matenon!
SINJORINO STOCKMANN
Ho, sed envenu do.
MORTEN KIIL
Jes, se estas vero; cxar alie mi foriros.
DOKTORO STOCKMANN
Kio estas vero?
MORTEN KIIL Tiu stultajxo pri la akvosistemo. Cxu gxi estas vero?
DOKTORO STOCKMANN Kompreneble estas vero. Sed kiel vi sciigxis pri tio?
MORTEN KIIL (envenas) Petra enkuris, kiam sxi iris al la lernejo --
DOKTORO STOCKMANN
Cxu sxi faris?
MORTEN KIIL
Jes ja; kaj sxi rakontis --. Mi pensis, ke sxi volis nur ridindigi
min; sed tia Petra ja ne estas.
DOKTORO STOCKMANN
Ne, kiel vi povus pensi tiajxon!
MORTEN KIIL
Ho, oni fidu neniun; oni povas esti ridindigata antaux ol oni scias.
Sed tio tamen do estas vero, cxu?
DOKTORO STOCKMANN Jes, efektive tiel estas. Eksidu nun, bopatro. (sidigas lin en la sofon) Kaj cxu ne estas vera felicxo por la urbo --?
MORTEN KIIL (baraktas kun la ridado) Felicxo por la urbo?
DOKTORO STOCKMANN Jes, ke mi faris tiun malkovrajxon gxustatempe --
MORTEN KIIL
(kiel antauxe) Ja ja ja! -- Sed neniam mi imagis, ke vi volis fari
arlekenajxon pri via propra samsanga frato.
DOKTORO STOCKMANN
Arlekenajxon!
SINJORINO STOCKMANN
Sed, kara patro --
MORTEN KIIL (ripozigas la manojn kaj la mentonon sur la bastonbutonon kaj palpebrumas ruze al la doktoro) Kiel efektive estis? Cxu ne iuj bestoj enrampis en la akvotubojn?
DOKTORO STOCKMANN
Ho jes, infuzorioj.
MORTEN KIIL Kaj ecx multaj tiaj bestoj envenis, diris Petra. Enorma amaso.
DOKTORO STOCKMANN
Nu jes; ili povas cxeesti en centmiloj.
MORTEN KIIL Sed neniu povas vidi ilin, -- cxu ne estas tiel?
DOKTORO STOCKMANN
Ne, vidi ilin oni ne povas.
MORTEN KIIL
(silente klukridante) Jeno estas, diablo portu min, la plej bona,
kion mi gxis nun auxdis pri vi.
DOKTORO STOCKMANN
Kiel? Kio?
MORTEN KIIL Sed neniel vi povos kredigi tiajxon al la magistranto.
DOKTORO STOCKMANN
Nu, ni vidos.
MORTEN KIIL
Cxu vi imagas lin tiel freneza?
DOKTORO STOCKMANN Mi esperas, ke la tuta urbo estas tiel freneza.
MORTEN KIIL La tuta urbo! Jes, povas esti. Sed tion ili meritas; tio servu al ili bone. Ili estus tiom pli sagxaj ol ni maljunuloj. Ili hundbalotis min el la urba konsilantaro. Jes, tiel mi diras; cxar ili balotis pri mi kiel pri hundo. Sed nun ili ekhavos. Faru arlekenajxon pri ili, Stockmann.
DOKTORO STOCKMANN
Sed bopatro --
MORTEN KIIL Nur arlekenajxon, mi diras. (ekstaras) Se vi kapablas tion fari, tiel ke la magistranto kaj liaj amikoj kuros cxirkauxe nur flarante sian propran odoron, mi surloke donos cent kronojn al la malricxuloj.
DOKTORO STOCKMANN
Nu, tio estas ja gxentila.
MORTEN KIIL Jes, mi ja ne havas multe por disponi, vi scias; sed se vi tion kapablas, mi pensos pri la mizeruloj per kvindek kronoj julvespere.
(Redaktoro Hovstad venas de la antauxcxambro.)
HOVSTAD
Bonan matenon! (haltas) Ho, pardonu --
DOKTORO STOCKMANN
Ne, ne. Envenu; envenu.
MORTEN KIIL (denove klukridas) Li! Cxu ankaux li partoprenas?
HOVSTAD
Kion vi aludas?
DOKTORO STOCKMANN
Jes, kompreneble, li partoprenas.
MORTEN KIIL Cxu mi ne tion pensus! Estos enmetata en la gazetojn. Jes, vi estas vere la gxusta, Stockmann. Sed faru vian kabalon; nun mi foriros.
DOKTORO STOCKMANN
Ho ne; restu iomete, bopatro.
MORTEN KIIL
Ne, nun mi foriros. Kaj eltrovu kiel eble plej multajn arlekenajxojn;
diable, tion vi ne estu farinta por nenio.
(Li eliras; Sinjorino Stockmann akompanas lin eksteren.)
DOKTORO STOCKMANN
(ridas) Imagu, -- la maljunulo kredas ecx ne unu vorton el tio cxi
pri la akvoliverejo.
HOVSTAD
Cxu estis tiu afero --?
DOKTORO STOCKMANN
Jes, pri tiu ni parolis. Kaj eble estas koncerne la samon, ke ankaux
vi venas?
HOVSTAD Jes, estas pri gxi. Cxu vi havas liberan momenton, sinjoro doktoro?
DOKTORO STOCKMANN
Tiom longe kiom vi deziras, kara.
HOVSTAD
Cxu vi ricevis respondon de la magistranto?
DOKTORO STOCKMANN
Ankoraux ne. Li venos post iom.
HOVSTAD Mi iom pensis pri la afero de post hieraux vespere.
DOKTORO STOCKMANN
Nu ja?
HOVSTAD Por vi kiu estas kuracisto kaj sciencisto, tiu afero pri la akvoliverejo gravas en si mem. Mi aludas, ke vi ne pensas, ke la afero estas ligita kun multaj aliaj aferoj.
DOKTORO STOCKMANN Jes, kiel --? Ni eksidu, kara. -- Tie en la sofon.
(Hovstad eksidas en la sofon, la doktoro en apogsegxon aliflanke de la tablo.)
DOKTORO STOCKMANN
Nu? Vi do opinias --?
HOVSTAD Vi diris hieraux, ke la putra akvo venas de malpurajxoj en la grundo.
DOKTORO STOCKMANN Jes, gxi venas sendube de tiu venena marcxo supre en la Muelejvalo.
HOVSTAD
Pardonu, sinjoro doktoro, sed mi opinias, ke gxi venas de tute alia
marcxo.
DOKTORO STOCKMANN
Kiu marcxo tiu do estus?
HOVSTAD La marcxo en kiu nia tuta komunuma vivo kusxas putrante.
DOKTORO STOCKMANN Sed, diable, sinjoro Hovstad, kia babilado estas tiu?
HOVSTAD
Cxiuj aferoj de la urbo estas iom post iom transprenitaj de la aro de
publikaj oficistoj --
DOKTORO STOCKMANN
Nu, oficistoj ili ja ne cxiuj estas.
HOVSTAD Ne, sed tiuj, kiuj ne estas oficistoj, ili almenaux estas la amikoj kaj subtenantoj de la oficistoj; estas cxiuj ricxuloj, cxiuj tiuj kun la malnovaj respektataj nomoj en la urbo; estas tiuj, kiuj estras kaj regas super ni.
DOKTORO STOCKMANN Jes, sed tiuj homoj vere havas kaj kapablon kaj sperton.
HOVSTAD
Cxu ili montris kapablon kaj sperton, kiam ili lokigis la akvotubon
tien, kie gxi nun kusxas?
DOKTORO STOCKMANN
Ne, tio kompreneble estis granda stultajxo de ili. Sed tio ja nun
plibonigxos.
HOVSTAD
Cxu vi kredas, ke iros tiel glate?
DOKTORO STOCKMANN Glate aux ne glate, -- farenda gxi tamen estas.
HOVSTAD
Jes, se la gazetaro prenos la taskon.
DOKTORO STOCKMANN Neniam farigxos necese, kara. Mi estas certa, ke mia frato --
HOVSTAD
Pardonu al mi, sinjoro doktoro, sed mi diras al vi, ke mi volas
trakti la aferon.
DOKTORO STOCKMANN
En la gazeto?
HOVSTAD Jes. Kiam mi transprenis "La Popolan Mesagxon", mia intenco estis, ke mi rompu tiun rondon de obstinaj reakciuloj, kiuj posedas la tutan potencon.
DOKTORO STOCKMANN
Sed vi ja mem rakontis al mi kiel tio finigxis; vi ja tiel preskaux
ruinigis la gazeton.
HOVSTAD Jes, tiam mi devis refi velojn, vere. Cxar dangxero estis, ke ni ne havus banejon, se tiuj homoj falus. Sed nun ni havas gxin, kaj ni povas malhavi la altajn sinjorojn.
DOKTORO STOCKMANN Malhavi, jes; sed ni tamen sxuldas al ili grandan dankon.
HOVSTAD Tion ni ja rekonos, kiel decas. Sed gazetisto de mia popoleca inklino ne povas malkapti tian sxancon kiel tiun cxi. Ni devas skui tiun miton pri la neerarpovaj estrantoj. Tiajxojn oni devas elradikigi kiel cxiaspecajn supersticxojn.
DOKTORO STOCKMANN
Pri tio mi tutkore samopinias kun vi, sinjoro Hovstad; se estas
supersticxo, do forigu gxin!
HOVSTAD La magistranto mi ja nevolonte tusxus, cxar li ja estas via frato. Sed certe vi opinias kiel mi, ke la vero antauxas cxiujn aliajn konsiderojn.
DOKTORO STOCKMANN Kompreneble. (forte) Jes, sed -- Jes, sed --!
HOVSTAD
Vi ne havu malbonan opinion pri mi. Mi estas nek pli profitema nek
pli potencavida ol la plimulto de homoj.
DOKTORO STOCKMANN
Sed kara, -- kiu pensas tiel?
HOVSTAD Mi devenas el simplaj homoj, kiel vi scias; kaj mi havis suficxan okazon vidi, kion la bazaj tavoloj de la socio bezonas. Kaj tio estas partopreni la estradon de la publikaj aferoj, sinjoro doktoro. Tio estas kio evoluigas la kapablojn, la sciojn kaj la memkonsciecon --
DOKTORO STOCKMANN
Tion mi bonege komprenas --
HOVSTAD Jes, -- kaj tial mi pensas, ke jxurnalisto prenas sur sin pezan respondecon, se li ne profitas de avantagxa situacio por liberigi la plimulton, la simplulojn, la subprematojn. Mi bone scias, -- ke inter la superuloj ili nomos tion ribeligo kaj tiajxojn; sed ili faru kiel al ili placxas. Kiam mi mem havas mian puran konsciencon, jen --
DOKTORO STOCKMANN
Gxuste tio, jes! gxuste tio, kara sinjoro Hovstad. Sed tamen --
diable --! (Iu frapas.) Envenu!
(Presisto Aslaksen cxe la pordo de la antauxcxambro. Li estas simple sed konvene vestita, nigre, kun blanka, iomete kuncxifita koltuko, kaj kun gantoj kaj cilindra cxapelo en la mano.)
ASLAKSEN
(salutas kapkline) Pardonu, sinjoro doktoro, ke mi estas tiel
auxdaca --
DOKTORO STOCKMANN
(ekstaras) Jen, jen, -- presisto Aslaksen!
ASLAKSEN
Jes, gxuste, sinjoro doktoro.
HOVSTAD
(ekstaras) Cxu min vi sercxas, Aslaksen?
ASLAKSEN
Ne, tute ne; mi ne sciis, ke ni renkontigxus cxi tie. Estas la
doktoro mem --
DOKTORO STOCKMANN
Nu, per kio mi servu?
ASLAKSEN Cxu estas vero, kion mi auxdis de sinjoro Billing, ke la doktoro intencas havigi al ni pli bonan akvoliverejon?
DOKTORO STOCKMANN
Jes, por la banejo.
ASLAKSEN
Bone; tion mi komprenas. Do mi venas por diri, ke tiun aferon mi
volas subteni el cxiuj fortoj.
HOVSTAD
(al la doktoro) Jen vi vidas!
DOKTORO STOCKMANN
Mi kore dankas vin pro tio! Sed --
ASLAKSEN Cxar estus eble bezonate havi nin etburgxojn subtenantaj dorse. Ni kvazaux konsistigas kompaktan plimulton en la urbo, -- kiam ni vere volas. Kaj estas cxiam bone havi la plimulton kun si, sinjoro doktoro.
DOKTORO STOCKMANN Senduba vero; sed mi tute ne komprenas, ke cxi tie apartaj arangxoj estus necesaj. Sxajnas al mi, ke tia simpla afero --
ASLAKSEN Nu ja, povus tamen esti bone; cxar mi konas la lokajn auxtoritatulojn suficxe bone; la potenculoj ne volonte akceptas proponojn venantajn de aliuloj. Kaj tial mi pensas, ke ne estus malavantagxe, ke ni faru iometan manifestacion.
HOVSTAD
Gxuste tio, jes.
DOKTORO STOCKMANN Manifestacion vi diras? Nu, kiel vi do volas manifestacii?
ASLAKSEN Kompreneble tre modere, sinjoro doktoro; mi cxiam estas lauxeble modera; cxar modereco estas la unua deco de civitano, -- laux mia opinio.
DOKTORO STOCKMANN Pri tio vi ja estas konata, sinjoro Aslaksen.
ASLAKSEN Jes, mi kuragxas tion diri. Kaj tiu afero pri la akvoliverejo, gxi estas ege grava por ni etburgxoj. Aspekte la banejo farigxos kvazaux eta orminejo por la urbo. Estas pere de la banejo, ke ni cxiuj vivas, kaj precipe ni domposedantoj. Tial ni ja volonte subtenas la institucion per cxiuj fortoj. Kaj cxar mi ja estas estro de la asocio de domposedantoj --
DOKTORO STOCKMANN
Jes --?
ASLAKSEN -- kaj cxar mi aldone estas agento por la asocio por modereco, -- ja, la doktoro certe scias, ke mi agadas por la moderecmovado?
DOKTORO STOCKMANN
Jes, kompreneble.
ASLAKSEN Nu, -- sekve mi kompreneble renkontas multajn homojn. Kaj cxar mi estas konata por esti prudenta kaj lojala civitano, kiel la doktoro mem diris, mi ja havas certan influon en la urbo, -- iun potencon, -- se mi mem tion diru.
DOKTORO STOCKMANN
Tion mi scias tre bone, sinjoro Aslaksen.
ASLAKSEN
Jes, jes -- tial estus por mi facila afero starigi iun manifeston, se
estus bezone.
DOKTORO STOCKMANN
Manifeston, vi diras?
ASLAKSEN Jes, iun dankadreson de la civitanoj de la urbo, pro tio ke vi antauxenportis tiun cxi komune gravan aferon. Kompreneble ni devas gxin vortumi en la plej deca modereco, ke gxi ne ofendos la auxtoritatulojn kaj tiujn, kiuj cetere havas la potencon. Kaj se ni estos singardaj pri _tio, _neniu povos ofendigxi, mi pensas?
HOVSTAD
Nu, ecx se ili ne tion sxatus --
ASLAKSEN Ne, ne, ne; neniun ofendon kontraux la auxtoritatuloj, sinjoro Hovstad. Neniun opozicion kontraux homoj, kiuj staras al ni tiel proksime. Da tiaj spertoj mi rikoltis suficxe dum miaj tagoj; kaj el tio ankaux neniam venos io bona. Sed prudentaj kaj sinceraj eldiroj de civitano ne devas al li esti rifuzataj.
DOKTORO STOCKMANN (agitas lian manon) Mi preskaux ne povas diri al vi, Aslaksen, kiel kore gxojigas min trovi tiun subtenon inter miaj kuncivitanoj. Mi estas tiel gxoja, -- tiel gxoja! Auxdu; cxu ne glaseton da sxereo? Cxu!
ASLAKSEN Ne, multan dankon; mi neniam gustumas tiajn alkoholajxojn.
DOKTORO STOCKMANN
Nu, sed glason da biero do; kion vi diras?
ASLAKSEN Dankon, ankaux ne, sinjoro doktoro; mi nenion prenas tiel frue en la tago. Sed nun mi volas eliri en la urbon kaj paroli kun kelkaj el la domposedantoj kaj pretigi la etoson.
DOKTORO STOCKMANN Jes, estas senmezure gxentile de vi, sinjoro Aslaksen; sed mi ne povas igi en mian kapon, ke cxiuj tiuj arangxoj estus necesaj; mi pensas, ke la afero iros glate de si mem.
ASLAKSEN La auxtoritatuloj laboras iom mallerte, sinjoro doktoro. Jes, Dio pardonu, mi tion ne diras por mallauxdi ilin --
HOVSTAD Morgaux ni pelcxasos ilin en la gazeto, Aslaksen.
ASLAKSEN Sed ne tro senbride, sinjoro Hovstad. Antauxeniru kun modereco, aux vi ne sukcesos movi ilin el la loko; fidu mian konsilon; cxar mi rikoltis spertojn en la lernejo de la vivo. -- Nu ja, mi diru adiaux al la doktoro. Vi nun scias, ke almenaux ni etburgxoj staras malantaux vi kiel muro. Vi havas la kompaktan plimulton cxe via flanko, sinjoro doktoro.
DOKTORO STOCKMANN
Dankon pro tio, mia kara sinjoro Aslaksen. (prezentas al li la
manon) Adiaux, adiaux!
ASLAKSEN Cxu vi kuniras al la presejo, sinjoro Hovstad?
HOVSTAD Mi venos poste; restas ankoraux io por decidi.
ASLAKSEN
Bone, bone.
(Li salutas kaj eliras; doktoro Stockmann sekvas lin eksteren en la antauxcxambron.)
HOVSTAD (je enveno de la doktoro) Nu, kion vi nun diras, sinjoro doktoro? Cxu ne sxajnas al vi, ke estas la tempo por aerumi kaj iom agiti cxi tie en tiu kovarda malkuragxeco kaj malvigleco?
DOKTORO STOCKMANN
Cxu vi aludas al presisto Aslaksen?
HOVSTAD Jes, mi faras. Li estas unu el tiuj, kiuj staras en la marcxo -- tia honesta homo kia li cetere estas. Kaj tiaj estas la plimulto cxi tie cxe ni; ili iras klinigxante kaj svingante al ambaux flankoj; pro nuraj konsideroj kaj hezitemo ili neniam kuragxas fari plenan pasxon.
DOKTORO STOCKMANN Jes, sed Aslaksen estis ja kore bonvola, sxajnas al mi.
HOVSTAD
Estas unu sinteno, kiun mi pli alte taksas; kaj tio estas stari kiel
fidinda, konfidema homo.
DOKTORO STOCKMANN
Mi komplete samopinias kun vi.
HOVSTAD Tial mi nun volas kapti la sxancon kaj provi, cxu mi povus instigi la bonvolemulojn foje montri kuragxon. La kulto de auxtoritato devas esti elradikigxata en la urbo. Pri tiu nepardoneble granda eraro pri la akvoliverejo ni devas informi cxiujn vocxdonrajtulojn.
DOKTORO STOCKMANN
Bone; se vi opinias, ke estas por la bono de la komunumo, do faru;
sed ne antaux ol mi parolis kun mia frato.
HOVSTAD
Mi tamen pretskribos redakcian artikolon dume. Kaj se la magistranto
ne volas antauxenigi la aferon --
DOKTORO STOCKMANN
Ho, kiel vi povas imagi tion?
HOVSTAD
Estas imageble. Kaj tiam --?
DOKTORO STOCKMANN Jes, tiam mi promesas al vi --; auxdu, -- tiam vi povos presigi mian artikolon, -- enpreni gxin tuta kaj kompleta.
HOVSTAD
Cxu mi rajtos? Cxu decidite?
DOKTORO STOCKMANN (prezentas al li la manuskripton) Jen gxi estas; prenu gxin kun vi; ne malutilos, ke vi tralegu gxin; kaj vi redonu gxin al mi poste.
HOVSTAD Bone, bone; mi faros. Kaj nun adiaux, doktoro.
DOKTORO STOCKMANN
Adiaux, adiaux. Jes, vi vidos, ke iros glate, sinjoro Hovstad, --
vere glate!
HOVSTAD Hm, -- ni vidos. (Li salutas kaj eliras tra la antauxcxambro.)
DOKTORO STOCKMANN
(rigardas en la mangxocxambron) Katrine --! Nu, Petra, cxu vi venis
hejmen?
PETRA
(envenas) Jes, mi jxus venis de la lernejo.
SINJORINO STOCKMANN
(venas) Cxu li ankoraux ne venis?
DOKTORO STOCKMANN Petro? Ne. Sed mi multe parolis kun Hovstad. Li estas tute kaptita de mia malkovro. Jes, cxar sciu, ke gxi estas multe pli grava, ol mi unue pensis. Kaj li ankaux metis sian gazeton por mia bezono, se farigxos necese.
SINJORINO STOCKMANN
Sed cxu vi opinias, ke tio estos bezonata?
DOKTORO STOCKMANN Ho, tute ne. Sed almenaux estas fieriga konscio, ke oni havas la liberalan, sendependan gazetaron cxe sia flanko. Jes, kaj imagu -- mi havis viziton de la estro de la asocio de domposedantoj.
SINJORINO STOCKMANN
Nu? Kaj kion li volis?
DOKTORO STOCKMANN Ankaux subteni min. Cxiuj volas ili subteni min, se estos necese. Katrine, -- cxu vi scias kion mi havas malantaux mi?
SINJORINO STOCKMANN Malantaux vi? Ne; kion vi do havas malantaux vi?
DOKTORO STOCKMANN
La kompaktan plimulton.
SINJORINO STOCKMANN
Cxu vere? Cxu estas bone por vi, Tomas?
DOKTORO STOCKMANN Jes, mi opinius, ke estas bone! (frotas la manojn kaj pasxadas tien kaj reen) Ja, bona Dio, kiel gxojige estas stari tiel en frata ligo kune kun siaj samurbanoj!
PETRA
Kaj fari tiom bonan kaj utilan, patro!
DOKTORO STOCKMANN
Jes, kaj krome por mia propra hejmurbo!
SINJORINO STOCKMANN
Oni sonorigas.
DOKTORO STOCKMANN Do ni certe havas lin. -- -- (Oni frapas.) Bonvole envenu!
LA MAGISTRANTO
(venas de la antauxcxambro) Bonan matenon.
DOKTORO STOCKMANN
Bonvenon, Petro!
SINJORINO STOCKMANN
Bonan matenon, bofrato. Kiel vi fartas?
LA MAGISTRANTO Dankon; nu, iel. (al la doktoro) Hieraux post oficejaj horoj mi ricevis de vi artikolon rilate la akvokondicxojn cxe la banejo.
DOKTORO STOCKMANN
Jes, cxu vi legis gxin?
LA MAGISTRANTO
Jes, mi faris.
DOKTORO STOCKMANN
Kaj kion vi sekve diras pri tiu afero?
LA MAGISTRANTO
(kun rigardo flanken) Hm --
SINJORINO STOCKMANN Venu, Petra. (Sxi kaj Petra iras en la cxambron maldekstre.)
LA MAGISTRANTO
(post ioma pauxzo) Cxu estis necese fari tiujn ekzamenojn malantaux
mia dorso?
DOKTORO STOCKMANN Jes, tiom longe kiom mi nenion certe sciis, mi --
LA MAGISTRANTO
Kaj nun vi opinias, ke vi scias?
DOKTORO STOCKMANN
Jes, pri tio vi ja mem nun konvinkis vin.
LA MAGISTRANTO
Cxu vi intencas meti tiun cxi dokumenton antaux la banejan estraron
kvazaux oficialan dokumenton?
DOKTORO STOCKMANN Jes ja. Ion oni devas ja fari pri la afero; kaj tion urgxe.
LA MAGISTRANTO Vi uzas, kiel kutime, fortajn parolmanierojn en via traktajxo. Inter alie vi diras, ke tio, kion ni ofertas al niaj bangastoj, estas permanenta venenigo.
DOKTORO STOCKMANN Jes sed, Petro, cxu gxi povas alimaniere nomigxi? Pensu nur, -- venena akvo por interna same kiel por ekstera uzo! Kaj tio al kompatindaj, malsanaj homoj, kiuj bonfide sercxas sanon cxe ni, kaj kiuj pagas multekoste por regajni sian sanon!
LA MAGISTRANTO Kaj jen vi en via postulato venas per via dedukto al la rezulto, ke ni devas fosi novan kloakon, kiu prenu la fiajxojn de la Muelejvalo, kaj ke la akvotubo devas esti alie lokigata.
DOKTORO STOCKMANN
Jes, cxu vi do scias pri alia solvo? Mi ne.
LA MAGISTRANTO Antauxtagmeze mi faris viziteton al la urba ingxeniero. Kaj al li mi menciis -- tiel duone sxerce -- tiujn laborojn, kvazaux ion, kion ni devas pripensi iam en la estonteco.
DOKTORO STOCKMANN
Iam en la estonteco!
LA MAGISTRANTO Li ridetis de mia supozata ekstravaganco -- kompreneble. Cxu vi faris al vi la maloportunon pripensi kiom la proponitaj sxangxoj eble kostus? Laux la informoj, kiujn mi ricevis, la elspezoj versxajne sumigxus al pluraj cxentmiloj da kronoj.
DOKTORO STOCKMANN
Cxu farigxus tiom multekoste?
LA MAGISTRANTO
Jes. Kaj post tio sekvas la plej malbona. La laboro dauxrus minimuman
tempospacon de du jaroj.
DOKTORO STOCKMANN
Du jaroj, vi diras? Tutaj du jaroj?
LA MAGISTRANTO Minimume. Kaj kion ni dume faru pri la banejo? Cxu ni fermu gxin? Jes, tion ni devus. Aux cxu vi opinias, ke iuj vizitos nin, kiam la onidiro disvastigxos, ke la akvo estas malsaniga?
DOKTORO STOCKMANN
Sed, Petro, tia gxi ja estas.
LA MAGISTRANTO Kaj cxio tio nun, -- gxuste nun, kiam la institucio estas en progreso. Ankaux la najbaraj urboj havas certajn kondicxojn por farigxi sercxataj banlokoj. Cxu vi ne pensas, ke ili tuj ekagu por direkti la fluon de fremduloj al si? Jes, tute sendube. Kaj jen ni starus tie; ni devus versxajne fermi la tutan multekostan institucion; kaj jen vi ruinigus vian hejmurbon.
DOKTORO STOCKMANN
-- ruinigus --!
LA MAGISTRANTO Estas sole pere de la banejo, ke la urbo havas ian notindan estontecon. Tion vi ja certe komprenas same bone kiel mi.
DOKTORO STOCKMANN
Sed kion vi elpensu, ke oni faru?
LA MAGISTRANTO El via traktajxo mi ne povis konvinkigxi, ke la akvokondicxoj cxe la banejo estas tiel krizaj, kiel vi ilin prezentas.
DOKTORO STOCKMANN
Ili estas ecx pli krizaj! Aux ili almenaux farigxos tiaj en la
somero. Kiam la vetero farigxos varma.
LA MAGISTRANTO Kiel mi jam diris, mi opinias ke vi konsiderinde troigas. Kapabla kuracisto devas scii fari siajn disponojn, -- li devas scii kiel preventi malutilajn efikojn kaj forigi ilin, se ili evidente aperus.
DOKTORO STOCKMANN
Kaj sekve --? Kio poste?
LA MAGISTRANTO La establita akvoliverejo cxe la banejo nun ja estas fakto, kaj devas kompreneble esti traktata kiel tia. Sed kredeble la direkcio siatempe ne volos esti neinklina preni en konsideron, cxu kun akceptindaj financaj oferoj estus eble realigi kelkajn plibonigojn.
DOKTORO STOCKMANN Kaj vi opinias, ke mi iam akceptus tian ruzajxon!
LA MAGISTRANTO
Ruzajxon?
DOKTORO STOCKMANN
Jes, estus ruzajxo, -- trompo, mensogo, rekta krimo kontaux la
publiko, kontraux la tuta komunumo!
LA MAGISTRANTO
Kiel mi antauxe diris, mi ne povis al mi alproprigi la konvinkon, ke
estas iu vere superpenda dangxero.
DOKTORO STOCKMANN Jes, vi povis! Io alia ne eblas. Mia prezento estas tiel frapante vera kaj gxusta, tion mi scias! Kaj vi tre bone komprenas, Petro; sed vi nur ne volas tion konfesi. Estis vi, kiu akceptigis, ke kaj la banejaj konstruajxoj kaj la akvoliverejo farigxis lokigitaj, kie ili nun situas; kaj estas tiu, -- estas tiu fatala eraro, kiun vi ne volas konfesi. Pa, -- cxu vi opinias, ke mi ne travidas vin?
LA MAGISTRANTO Kaj ecx se tiel estus? Se mi per ia konsideremo gardas mian prestigxon, tio okazas por la bono de la urbo. Sen morala auxtoritato mi ne povas estri kaj konduki la aferojn tiel, kiel mi tion konsideras plej praktike por la bono de la tuto. Tial, -- kaj el diversaj aliaj kialoj, -- estas grave por mi, ke via prezentajxo ne direktigxas al la direkcio de la banejo. Gxi devas esti retenata pro konsidero al la komuna bono. Mi iom poste metos la aferon sub diskuto, kaj ni agu plej eble efike en plena silento; sed nenio, -- ecx neniu vorto devas veni al la scio de la publiko en tiu cxi fatala afero.
DOKTORO STOCKMANN Nu, tion vi ne povas malhelpi, mia kara Petro.
LA MAGISTRANTO
Devas esti kaj estu malhelpota.
DOKTORO STOCKMANN Neeblas, mi diras; tro multaj jam konas gxin.
LA MAGISTRANTO Konas gxin! Kiuj? Do ne tiuj sinjoroj en "La Popola Mesagxo" --?
DOKTORO STOCKMANN
Ho jes; ankaux ili. La liberala sendependa gazetaro certe zorgos pri
tio, ke vi faru vian devon.
LA MAGISTRANTO (post mallonga pauxzo) Vi estas senmezure senprudenta homo, Tomas. Cxu vi ne pripensis la konsekvencojn, kiujn tio povos havi por vi mem?
DOKTORO STOCKMANN
Konsekvencojn? Konsekvencojn por mi?
LA MAGISTRANTO
Por vi kaj por la viaj, jes.
DOKTORO STOCKMANN
Kion diable tio signifas?
LA MAGISTRANTO
Mi pensas, ke mi cxiam montris min kiel serveman kaj helpeman fraton
al vi.
DOKTORO STOCKMANN
Jes, vi faris; kaj pro tio mi dankas vin.
LA MAGISTRANTO Mi ne petas. Iel mi ja ankaux devis -- pro mi mem. Estis cxiam mia espero, ke mi iomete bridus vin, kiam mi helpis vin plibonigi vian ekonomian staton.
DOKTORO STOCKMANN
Cxu? Cxu nure pro vi mem --!
LA MAGISTRANTO Parte, mi diras. Estas malagrable por publika oficisto, ke lia plej proksima parenco foje kaj foje kompromitas sin.
DOKTORO STOCKMANN
Kaj tion vi opinias, ke mi faras?
LA MAGISTRANTO Jes, bedauxrinde, vi faras, sen via propra scio. Vi havas maltrankvilan, bataleman, ribeleman animon. Kaj ankaux vian malfelicxan emon skribi publike pri cxiuj eblaj kaj neeblaj aferoj. Post subita ideo, -- tuj vi skribas gazetartikolon aux tutan brosxuron pri gxi.
DOKTORO STOCKMANN
Jes, sed estas ja la devo de civitano konigi al la publiko novan
ideon, kiun li ekhavis!
LA MAGISTRANTO Ho, la publiko tute ne bezonas novajn pensojn. Al la publiko plej bone servas la malnovaj, bonaj, aprobitaj ideoj, kiujn gxi jam havas.
DOKTORO STOCKMANN
Kaj tion vi tiel rekte diras!
LA MAGISTRANTO Jes, iam mi do devas paroli rekte al vi. Gxis nun mi provis eviti tion, cxar mi scias, kiel iritema vi estas; sed nun mi devas diri al vi la veron, Tomas. Vi ne havas imagon kiom vi malutilas al vi mem per via impeta konduto. Vi plendas pri la auxtoritatuloj, jes ecx pri la registaro, -- kritikacxas gxin, -- pretendas, ke vi estas neglektita, persekutata. Sed cxu vi povas ion alian atendi, -- tia trudema homo, kia vi estas.
DOKTORO STOCKMANN
Nu do, -- cxu mi ankaux estas trudema?
LA MAGISTRANTO Jes, Tomas, vi estas tre malfacila homo por kunlaboro. Tion mi spertis. Vi transpasxas cxiujn konsiderojn; aspekte vi tute forgesas, ke estas mi, kiun vi povas danki pro la ofico cxi tie kiel baneja kuracisto --
DOKTORO STOCKMANN Al tiu mi estis la sole gxusta! Mi kaj neniu alia! Mi estis la unua, kiu vidis, ke la urbo povis farigxi floranta banloko; kaj tiam mi estis la sola, kiu tion vidis. Mi staris sola kaj luktis por la ideo dum multaj jaroj; kaj mi skribis kaj skribis --
LA MAGISTRANTO Sendube. Sed tiam la gxusta tempo ankoraux ne prezentis sin; nu, pri tio vi tie norde en via forejo ne povis jugxi. Sed kiam la oportuna momento venis, tiam mi -- kaj la aliuloj -- prenis la aferon en niajn manojn --
DOKTORO STOCKMANN
Jes, kaj sekve vi fusxis mian belan planon. Ho ja, montrigxas
efektive nun, kiaj sagxaj uloj vi estis!
LA MAGISTRANTO Laux mia supozo montrigxas nun nur, ke vi denove bezonas elfluon por via batalemo. Vi volas venki viajn superulojn; -- estas ja via cxiama kutimo. Vi ne toleras iun auxtoritatulon super vi; vi strabas malkontente al cxiu, kiu okupas superan publikan pozicion; vi rigardas lin kiel personan malamikon, -- kaj tuj cxiuj atakiloj estas same bonaj por vi. Sed nun mi atentigis vin, kio staras riske por la tuta urbo, -- kaj sekve ankaux por mi. Kaj tial mi diras al vi, Tomas, ke mi ne cedas en la postulo, kiun mi nun intencas starigi al vi.
DOKTORO STOCKMANN
Kia postulo estas tiu?
LA MAGISTRANTO Cxar vi estis tiel babilema, ke vi menciis tiun delikatan aferon por nekoncernantuloj, kvankam gxi devus esti konservata kiel sekreto de la direkcio, ni kompreneble ne povas silentigi la aferon. Cxiuspecaj onidiroj disvastigxos cxirkauxen, kaj la maliculoj inter ni volos nutri la onidirojn per cxiuspecaj aldonajxoj. Tial farigxas necese, ke vi publike kontrauxdiru tiajn onidirojn.
DOKTORO STOCKMANN
Mi! Kiel? Mi ne komprenas vin.
LA MAGISTRANTO Estas atendata, ke vi post novaj ekzamenoj venos al la rezulto, ke la afero ecx ne proksimume estas tiel dangxera aux kriza, kiel vi en la unua momento imagis al vi.
DOKTORO STOCKMANN
Aha, -- do tion vi atendas!
LA MAGISTRANTO Plue oni atendas, ke vi nutras kaj publike esprimas tiun konfidon al la estraro, ke gxi profunde kaj konscience volas okazigi cxion necesan por plibonigi eblajn difektojn.
DOKTORO STOCKMANN Jes, sed tion vi neniam povos fari, tiom longe kiom vi faras fusxadon kaj flikajxon. Tion mi diras al vi, Petro; kaj tio estas mia klara kaj serioza konvinko --!
LA MAGISTRANTO Kiel funkciisto vi ne rajtas nutri iun apartan konvinkon.
DOKTORO STOCKMANN
(haltas) Ne rajtas --?
LA MAGISTRANTO Kiel funkciisto, mi diras. Kiel privata persono, -- kompreneble, tio estas alia afero. Sed kiel subordigita funkciisto cxe la banejo vi ne rajtas esprimi iun konvinkon, kiu kontrauxas tiun de viaj superuloj.
DOKTORO STOCKMANN Tio troas! Mi, kiel kuracisto, kiel sciencisto, ne rajtus --!
LA MAGISTRANTO La afero cxi tie traktata ne estas nure scienca; estas kompleksa afero; gxi estas kaj teknika kaj ekonomia afero.
DOKTORO STOCKMANN Ho, ke gxi estu por mi kio diable gxi volas esti! Mi volas esti libera por diri mian opinion pri cxiuj aferoj en la tuta mondo!
LA MAGISTRANTO Bonvolu. Sed nur ne pri la banejo -- Tion ni malpermesas al vi.
DOKTORO STOCKMANN (krias) Vi malpermesas --; Vi! Tiaj, tiaj --!
LA MAGISTRANTO
Mi malpermesas al vi, -- mi, via plej supera cxefo; kaj kiam mi
malpermesas, por vi estas obei.
DOKTORO STOCKMANN (sin regante) Petro, -- se vi ne estus mia frato --
PETRA (ektire malfermas la pordon) Patro, tion vi ne toleru!
SINJORINO STOCKMANN
(post sxi) Petra, Petra!
LA MAGISTRANTO
Aha, oni staras gvate.
SINJORINO STOCKMANN
Traauxdeblas; ni ne povis eviti --
PETRA
Jes, mi staris auxskultante.
LA MAGISTRANTO
Nu, estas ja bone --
DOKTORO STOCKMANN (iras pli proksimen) Vi parolis pri malpermeso kaj obeo --?
LA MAGISTRANTO
Vi mem devigis min paroli en tiu tono.