HOMERI CARMINA

ET CYCLI EPICI RELIQUIÆ.

PARS SECUNDA:

HOMERI
ODYSSEA

PARISIIS,

EDITORE AMBROS. FIRMIN DIDOT,

INSTITUTI REGII FRANCIÆ TYPOGRAPHO.
SUMPTIBUS ET TYPIS.

M DCCC XXXVIII.

Transcriber's Note:

For the creation of this e-book the following texts have been used:

"Homeri Carmina et Cycli Epici Reliquiae—Graece et Latine cum Indice Nominum et Rerum" (Parisiis, Editore Ambros. Firmin Didot, 1838) for the extract from the Præfatio and the Latin text of the Odyssea.

"Le Journal des savants" (Juin 1838, Académie des inscriptions et belles-lettres (France), ed. Jean Cusson, Paris, p. 377-378) for some insight into the Latin version.

"The Iliad of Homer" (translated by Alexander Pope with notes by the Rev. Theodore Alois Buckley, M.A., F.S.A., Project Gutenberg text #6130) for the Argument prefixed to each Book.

All changes applied by the Transcriber to the Latin text are explained in the footnotes.

The Latin translation presented in this work was transcribed from a Greek/Latin edition. It deliberately tries to stay as close as possible to the Greek original, not only to make the Greek text more accessible, but also for other reasons which are best explained by a review in the French magazine "Le Journal des Savants":

"Les poëmes homériques remontant à une si haute antiquité, et ils ont été si différemment interprétés par les anciens Grecs eux-mêmes, que pour donner une idée de ce monument qui nous retrace une nature et des mœurs si opposées à celles de notre civilisation, il était indispensable de s'astreindre, dans la traduction latine, à la fidélité la plus rigoureuse, et à conserver les plus faibles nuances de construction, de peur de dire autre chose, ou du moins de parler autrement que ne le fait Homère, et de défigurer ansi la marche libre et naïve de son langage. On a donc eu raison de conserver l'ancienne manière de traduire Homère mot pour mot, et même d'étendre l'application de ce système jusqu'aux limites imposées par la langue latine. Avant les travaux de Wolf, de Heyne, de Passow, et surtout de Buttmann, le sens de bien des mots, de bien des phrases, n'avait point été constaté; c'est ce que la nouvelle traduction a dû faire en changeant alors en totalité l'ancienne version, et en offrant ainsi le résumé des travaux les plus récents. Bien des fautes de traduction qui s'étaient transmises en quelque sorte traditionellement, un grand nombre d'incorrections, de négligences, restaient dans l'ancienne version latine, œuvre primitive de Raphael Volaterranus et d'André Divus; elles ont disparu dans la nouvelle et sont remplacées par une explication claire et précise. Toutes les fois que pour faciliter l'intelligence de certains passages difficiles on a dû insérer dans la traduction des mots nécessaires qui ne se trouvaient pas dans l'original, on a pris soin de mettre ces mots en caractères italiques. Partout la diction homérique est conservée scrupuleusement, ainsi que la marche des périodes. C'est ce qui manquait principalement aux anciennes traductions; et cependant c'est de la liaison plus ou moins étroite des membres de chaque phrase que résulte l'appréciation de l'ancienneté relative des différentes parties des poésies homériques."

PRÆFATIO.

Inceptum nostrum, quo primi in Gallia Græcos scriptores in unius corporis æquabilitatem redigere aggressi sumus, commendatione et notis præfationum artibus egere non videtur; sed paucis dicendum est, unde ea quam elegimus edendi ratio pendeat. Dudum ægre tuleramus quod tot scriptorum editiones veteribus inquinatæ vitiis vulgo circumferrentur atque adeo sæpius repeterentur, dum exstarent eorumdem scriptorum emendatæ et a summis criticis antiquo nitori restitutæ: annon oportuit illorum ingeniorum, quæ optimi quique nostratium laudibus et imitatione celebrarunt, opera popularibus nostris exhiberi pura, emendata, quantum fieri potest libera a depravatione barbariæ quam transierant? Hoc igitur primum et præcipue curamus, ut non solum ex optimis quæ exstant editionibus scriptorum quisque exprimatur, sed harum etiam multas criticis celeberrimis tradidimus denuo examinandas et emendandas; præterea, ubicumque res videtur postulare, Regiæ Bibliothecæ manuscriptos imus consultum. Altera cura est, ut ad intelligentiam quoque scriptorum in Collectione nostra præstemus quod prosit unicuique: quum enim adnotatio vel præstantissima ex arbitrio denique pendeat commentatoris, cui plana nonnunquam videbuntur quæ aliis obscura, interpretationes latinas e regione græcorum ponere decrevimus, utpote quæ prorsus omnia reddant, non locos selectos illustrent. Has vero, antequam tradantur typothesis, doctissimi viri severo examini subjectas accurate corrigunt; nonnullorum scriptorum plane novæ parantur. Denique multum augeri putavimus editionum nostrarum utilitatem, si boni rerum nominumque indices adderentur; nam vel ii qui scriptorem aliquem sæpe legerunt, nonnunquam haud satis meminere quo in libro ejus quove versu vel capite narretur res qua opus habent. Ceterum e cura unicuique scriptori impensa referetur in præfationibus.

Homeri, ut nunc res sunt, Wolfiana dari debebat recensio, quam ex Gulielmi Dindorfii editione accurate expressimus. Interpretationes latinæ, bono ut nobis videtur consilio, in hoc antiquissimo poeta verbum verbo reddunt, nisi quod sæpe comtas posteriorum more periodos ingerunt, oppositionibus distinentes, causalibus particulis vincientes, quæ apud illum ingenue et libere procedunt. Præterea ipsis inhærent veteris textus græci vitia, et alia quædam ex vertentium incuria nata, plurima denique in iis vocabulis commissa, quæ recentiorum demum criticorum et interpretum sollertia explicuit. In postremis ita versati sumus, ut, quæ dubitatione carere et firmis niti testimoniis viderentur, ea haud cunctanter repræsentaremus; at ubi dubitationis aliquid superesset, sequeremur potius antiquorum interpretationem eam quæ sententiæ aptissima esset. Hoc autem præsertim enisi sumus ut quam proxime posset latina langua Græcorum vestigia legeremus, quo patris poetarum membra et motus omnes, quantum per latinam vestem licebat, conspiciendi præberentur; sed in tali incepto non potuit impediri, quin nonnulla quæ rarissime sibi indulserunt Latini, hæc translatio offerat frequentissime; nonnulla etiam quæ argenteam ætatem egrediuntur, recipi necesse erat: a barbaris tamen verbis et locutionibus sedulo cavimus. Ita, veteribus licet superstructa, hæc interpretatio pro nova esse possit.

[...]

Reliquum est, ut Tu, benevole Lector, operam huic volumini impensam æquo animo boni consulas. Vale nobisque fave.

Parisiis, idibus Octobribus MDCCCXXXVII.

Table of Contents.[TR1]

I. Minerva's Descent to Ithaca.
II. The Council of Ithaca.
III. The Interview of Telemachus and Nestor.
IV. The Conference with Menelaus.
V. The Departure of Ulysses from Calypso.
VI. The arrival of Ulysses at Phaeacia.
VII. The Court of Alcinous.
VIII. Games and Songs.
IX. The Adventures of the Cicons, Lotophagi and Cyclops.
X. Adventures with Aeolus, the Laestrygons, and Circe.
XI. The Descent into Hell.
XII. The Sirene, Scylla, and Charybdis.
XIII. The Arrival of Ulysses in Ithaca.
XIV. The Conversation with Eumaeus.
XV. The Return of Telemachus.
XVI. The Discovery of Ulysses to Telemachus.
XVII. The Return of Ulysses.
XVIII. The Fight of Ulysses and Irus.
XIX. The Discovery of Ulysses to Euryclea.
XX. Before the Slaughter.
XXI. The Bending of Ulysses' Bow.
XXII. The Death of the Suitors.
XXIII. The Recognition of Ulysses by Penelope.
XXIV. The Discovery of Ulysses to Laertes.

[TR1] Alexander Pope's translation has no title for the argument to the 6th, 8th, 17th, 20th, 23rd, and 24th Book. Therefore one was supplied by the Transcriber.

Odysseæ I.—Deorum concilium. Minerva adhortatur Telemachum.

ARGUMENT: MINERVA'S DESCENT TO ITHACA.

The poem opens within forty eight days of the arrival of Ulysses in his dominions. He had now remained seven years in the Island of Calypso, when the gods assembled in council, proposed the method of his departure from thence and his return to his native country. For this purpose it is concluded to send Mercury to Calypso, and Pallas immediately descends to Ithaca. She holds a conference with Telemachus, in the shape of Mantes, king of Taphians; in which she advises him to take a journey in quest of his father Ulysses, to Pylos and Sparta, where Nestor and Menelaus yet reigned; then, after having visibly displayed her divinity, disappears. The suitors of Penelope make great entertainments, and riot in her palace till night. Phemius sings to them the return of the Grecians, till Penelope puts a stop to the song. Some words arise between the suitors and Telemachus, who summons the council to meet the day following.

TEXT:

1 Virum dic mihi, Musa, versutum, qui valde multum erravit, postquam Trojæ sacram urbem evertit; multorumque hominum vidit urbes, et mores cognovit: plurimos autem ille in mari passus-est dolores suo in animo, 5 quærens-servare suamque animam et reditum sociorum. Sed neque sic socios servavit, cupiens licet; sua enim ipsorum insipientia perierunt; stulti, qui boves Hyperionis filii, Solis, comederunt: sed hic iis abstulit reditus diem. 10 Ex-his partim certe, dea, filia Jovis, dic et nobis.

Tum alii quidem omnes, quotquot effugerant gravem perniciem, domi erant, belloque elapsi atque mari; hunc vero solum, reditus indigentem atque uxoris, Nympha veneranda detinebat Calypso, divina inter-deas, 15 in specubus cavis, cupiens sibi maritum esse. Sed quando jam tempus venit, circumvolventibus annis, quo ei destinarunt dii domum redire in Ithacam: ne tum quidem elapsus-erat ærumnis, vel domi apud suos amicos. Dii autem miserebantur omnes, 20 præter Neptunum: is vero indesinenter irascebatur divino Ulyssi, antequam is suam in-terram pervenisset.

Sed ille quidem Æthiopas adierat longe semotos, (Æthiopas, qui bifariam divisi-sunt, ultimi hominum, alii quidem ad-occidentem solem, alii vero ad-orientem) 25 accepturus taurorumque et agnorum hecatombam. Ibi ille delectabatur convivio assidens: at dii ceteri jam Jovis in ædibus Olympii frequentes erant. His autem sermones orsus-est pater hominumque deûmque; recordabatur enim in animo eximii Ægisthi, 30 quem Agamemnonides inclytus occiderat Orestes: hujus ille recordatus, verba inter-immortales fecit:

Dii boni! quantum scilicet deos mortales culpant! Ex nobis enim ajunt mala esse; ii vero etiam ipsi sua stultitia præter-fatum calamitates patiuntur. 35 Quemadmodum et nunc Ægisthus præter-fatum Atridæ duxit uxorem sponsam, ipsumque occidit reversum sciens grave exitium ipsi imminens: quoniam ei prædiximus nos, Mercurio misso, speculatore Argicida: ut-neque ipsum occideret, neque ambiret ejus uxorem: 40 ex Oreste enim ultio erit Atridæ, postquam pubueritque et suam desiderarit ditionem. Sic dixerat Mercurius; sed non menti Ægisthi persuasit bona consulens: nunc vero cumulate omnia luit.

Huic autem respondit deinde dea cæsiis-oculis Minerva: 45 o pater noster, Saturnie, summe regnantum, etiam valde ille quidem merita jacet morte: sic pereat et alius, quicunque talia fecerit! Verum mihi de Ulysse prudenti cruciatur cor, infelice; qui jam diu procul-ab amicis calamitates patitur 50 insula in circumflua, ubi et umbilicus (medium) est maris: insula est silvosa; dea vero in ea domos habitat, Atlantis filia perniciosa-cogitantis, qui maris omnes fundos novit, sustinetque columnas ipse longas, quæ terramque et cœlum distinent. 55 Hujus filia infortunatum lugentem detinet, semperque mollibus et blandis sermonibus demulcet, ut Ithacæ obliviscatur; verum Ulysses, cupiens vel fumum exsilientem videre suæ terræ, mori desiderat. Neque tibi tandem 60 commovetur carum cor, Olympie. Nonne tibi Ulysses Argivorum apud naves gratificabatur sacra faciendo Troja in lata? quid illi tantum irasceris, Jupiter?

Hanc autem respondens allocutus-est nubes-cogens Jupiter: filia mea, quale tibi verbum exciditi septo dentium! 65 Quomodo subinde Ulyssis ego divini obliviscerer? qui mente quidem superat mortales, abunde vero sacra diis immortalibus dedit, qui cœlum latum tenent? verum Neptunus terram-continens ei assiduo semper ob-Cyclopem irascitur, quem oculo privavit, 70 parem-deo Polyphemum, cujus robur est maximum inter-omnes Cyclopas: Thoosa vero eum peperit nympha, Phorcynis filia, maris infructuosi principis, in specubus cavis Neptuno mixta. Ex eo nempe Ulyssem Neptunus terræ-concussor 75 non occidit, sed errabundum-arcet a patria terra. Verum agite, nos ipsi dispiciamus omnes de-reditu ejus, ut revertatur; Neptunus autem remittat suam iram: neque enim quicquam poterit contra omnes immortales deos, iis invitis contendere solus.

80 Huic autem respondit deinde dea cæsiis-oculis Minerva: o pater noster, Saturnie, supreme regnantum, si quidem nunc hoc gratum est beatis diis, redire Ulyssem prudentem suam domum, Mercurium quidem inde, internuntium Argicidam, 85 insulam in Ogygiam jubeamus-ire, ut celerrime Nymphæ pulcris-comis edicat certam nostram sententiam, reditum Ulyssis audentis-animi, uti redeat. Atque ego in-Ithacam profiscar, ut ei filium magis excitem, et huic robur in mente ponam, 90 ut-in concionem vocatis capite-comantibus Achivis, cunctis procis interdicat, qui ei semper pecora plurima mactant et pedes-trahentes camuros boves. Mittam autem eum in Spartam et in Pylum arenosam, reditum sciscitaturum patris dilecti, sicubi audierit, 95 atque ut ipsum gloria proba inter homines habeat.

Sic fata, pedibus subligavit pulcra talaria, immortalia, aurea, quæ ipsam ferebant tam super mare, quam super immensam terram, simul-cum flatibus venti. Sumsit et validam hastam, præfixam acuto ære, 100 gravem, magnam, solidam, qua domat acies virorum heroum, quibus quidem irascitur forti-patre-nata. Descendit autem ab Olympi verticibus concita: stetitque Ithacæ in populo ad vestibulum Ulyssis, limine in aulæ; manu vero tenebat æream hastam, 105 similis hospiti, Taphiorum ductori, Mentæ. Invenitque inde procos superbos: hi quidem tum talis ante januam animum oblectabant, sedentes in pellibus boum, quos occiderant ipsi. Præcones vero ipsis et seduli famuli, 110 alii quidem vinum miscebant in crateribus et aquam, alii autem spongiis multiforis mensas abstergebant, et apponebant, et carnes multas distribuebant.

Hanc vero longe primus vidit Telemachus deo-similis; sedebant enim inter procos, caro mœstus corde, 115 cernens patrem strenuum in mente, si alicunde veniens procorum quidem dispersionem per ædes faceret, honorem autem ipse haberet, et bonis suis imperaret. Hæc cogitans, procis assidens, aspexit Minervam; ivitque recta ad-vestibulum; indignabatur vero in animo, 120 hospitem diu ad-januam stare: prope autem stans, manum prehendit dextram, et accepit æream hastam, et ipsam compellans verbis alatis allocutus-est:

Salve hospes; a nobis amice-excipieris: ac deinde cœna refectus loqueris, quid tibi opus-sit.

125 Sic fatus præibat, sequebaturque Pallas Minerva. Illi vero quum jam intra domum essent excelsam, hastam quidem Telemachus statuit ferens ad columnam longam, intra armarium bene-politum; ubi quidem aliæ hastæ Ulyssis audentis-animi stabant multæ; 130 ipsam vero ad sellam ducens sedere-fecit, stragulo substrato, pulcro, artificioso: sub pedibusque scabellum erat. Juxta autem ipse sibi sedile posuit varium, seorsum ab-aliis procis; ne hospitem, offensum tumultu, convivii tæderet, cum-insolentibus congressum, 135 atque ut ipsum de patre absente interrogaret. Aquam vero ancilla ex gutturnio profundebat ferens, pulcro, aureo, super argenteum lebetem, ad-lavandum; juxtaque politam stravit mensam. Panem vero veneranda proma apposuit ferens, 140 fercula multa apponens, largiens de-præsentibus (repositis); [coquus autem carnium lances apposuit elevatas omnigenarum, atque ipsis apponebat aurea pocula:] præco vero eos sedulo obibat vinum-infundens.

Ingressi-sunt autem proci superbi; qui quidem deinde 145 ordine sedebant per sedilia sellasque. His vero præcones quidem aquam in manus fuderunt; panemque ancillæ accumulabant in canistris: juvenes autem crateras coronarunt potu. Illi vero ad cibos paratos appositos manus porrigebant. 150 Ac postquam potus et cibi desiderium exemerant proci, ipsis quidem in mente alia curæ-erant, cantus saltatioque: hæc enim sunt ornamenta convivii. Præco autem in manibus citharam perpulcram posuit Phemio, qui canebat inter procos necessitate: 155 atque is citharam-pulsans orsus-est pulcre canere. Verum Telemachus allocutus-est cæsiis-oculis Minervam prope admoto capite, ut ne audirent ceteri:

Hospes care, num etiam mihi irasceris, ob id quod dixero? his quidem hæc curæ-sunt, cithara et cantus, 160 facile: quoniam alienum cibum impune absumunt, viri, cujus jam alicubi alba ossa putrescunt imbre, vel jacentia in continenti, vel illa in mari fluctus volvit. Si illum utique in-Ithacam viderint reversum, omnes optarint celeriores pedibus esse, 165 quam ditiores auroque vestibusque. Nunc vero ille sic periit malo fato, neque ulla nobis recreatio est, etiamsi quis terrestrium hominum dicat rediturum-esse; ejus vero periit reditus dies. Sed age, mihi hoc dic et vere enarra: 170 quis et unde es hominum? ubi tibi urbs, ac parentes? quali autem in navi advenisti? quo-pacto te nautæ duxerunt in Ithacam? quosnam se esse prædicant? neutiquam enim te pedibus existimo huv venisse. Et mihi hoc dic vere, ut bene sciam: 175 utrum recens adveneris, an etiam paternus sis hospes? quoniam multi adibant viri nostram domum alii; quippe etiam ille adire-solitus erat homines.

Hunc autem rursus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: enimvero ego tibi hæc valde accurate narrabo. 180 Menten Anchiali bellicosi me-profiteor esse filium, ceterum Taphiis navigandi-studiosis impero. Nunc vero huc cum navi deveni atque sociis, navigans super nigrum pontum ad alienæ-linguæ homines, in Temesen ad-quærendum æs: fero autem splendidum ferrum. 185 Navis vero mihi illic stat ad agrum, seorsum ab-urbe, in portu Rhetro, sub Nei silvoso. Hospites autem invicem paternos nos-ferimus esse ab initio, siquidem senem interroges congressus Lærten heroem; quem non-amplius aiunt in-urbem 190 venire, sed seorsum in agro dolores pati, vetula cum ancilla, quæ illi cibumque potumque apponit, quoties ipsi defatigatio membra invaserit, reptanti per fertile-solum areæ vitibus-consitæ. Nunc autem veni; jam enim ipsum ajebant apud-suos esse 195 tuum patrem: verum hunc dii fallunt de-via. Nondum enim mortuus-est in terra divinus Ulysses; sed adhuc alicubi vivus detinetur in-lato ponto, insula in circumflua; sævi autem ipsum viri tenent, feri, qui alicubi illum detinent invitum. 200 Sed nunc tibi ego vaticinabor, quemadmodum animo meo immortales injiciunt et quemadmodum perfectum-iri puto, neutiquam vates licet-sim, neque auguriorum clare sciens: nequaquam adhuc diu cara a patria terra aberit, ne si ferrea quidem vincula eum detinerent; 205 excogitabit nempe, quomodo redeat, quia sollertissimus est. Sed age mihi hoc dic, et vere enarrato, num vere ex ipso tantus filius sis Ulysse. Vehementer enim capiteque et oculis pulcris similis-es illi: quippe frequenter ita nos-invisebamus invicem, 210 antequam ille in-Trojam ascendisset; quo utique alii Argivorum principes ierunt cavis in navibus: ex hoc neque Ulyssem ego vidi, nec me ille.

Hanc autem rursus Telemachus prudens allocutus-est: enimvero ego tibi, hospes, valde vere enarrabo. 215 Mater quidem me ait ejus esse, at ego nescio; nondum enim quisquam suum parentem ipse cognovit.[TR1] Utinam sane ego felicis potius alicujus essem filius viri, quem in bonis uis senectus deprehendisset: nunc vero, qui infelicissimus est mortalium hominum, 220 ex hoc me dicunt natum-esse: quoniam tu me hoc interrogas.

Hunc autem rursus allocuta-est dea cæsiis-oculis Minerva: non sane tibi genus dii ignobile in-posterum dederunt, quum te talem peperit Penelope. Sed age mihi hoc dic et vere enarrato: 225 quodnam epulum, quæve turba hæc est? quid vero te opus tenet? convivium, an nuptiæ? quoniam haud symbola hæc sunt. Ita mihi superbientes contumeliose videntur convivari per domum: indignaretur vir hæc turpia multa videns, quicunque cordatus intervenisset.

230 Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: hospes: quandoquidem me hæc interrogas ac percontaris: debebat quidem aliquando domus hæc locuples et integra esse, quamdiu adhuc ille vir in-populo suo erat: nunc vero aliter statuerunt dii mala meditantes, 235 qui illum quidem ignarum reddiderunt supra omnes homines. Nam ne ob mortuum quidem sic lugerem, si inter suos socios interfectus-fuisset Trojanorum in populo; aut amicorum in manibus, postquam bellum confecisset: tunc ei tumulum quidem fecissent universi-Achivi, 240 atque etiam suo filio magnam gloriam parasset in-posterum. Nunc vero ipsum inglorie Harpyiæ abripuerunt: periit nulli-visus, nulli-auditus, mihi vero dolores fletusque reliquit; neque amplius illum lugens defleo solum, quoniam mihi alias dii malas curas struxerunt. 245 Quotquot enim insulis dominantur optimates, Dulichioque, Samoque, et nemorosæ Zacyntho, et quotquot per asperam Ithacam imperant, tot matrem meam ambiunt, destruuntque domum. Hæc autem neque abnuit odiosas nuptias, nec finem 250 facere potest: hi vero dilapidant epulantes domum meam; brevi certe me male-perdent et ipsum.

Hunc autem commiserata alloquebatur Pallas Minerva: dii boni! profecto multum absentis Ulyssis indiges, qui procis impudentibus manus injiciat. 255 Si enim nunc veniens, domus in primis foribus staret, habens galeam et scutum et duo hastilia, talis, qualem ipsum ego primum vidi, domo in nostra bibentemque seque-oblectantem, ex Ephyra reversum ab Ilo Mermerida: 260 profectus-erat enim et illuc celeri in navi Ulysses, venenum mortiferum quærens, ut ipsi esset ad-sagittas unguendas æratas: sed ille quidem non ei dedit, quoniam deos verebatur sempiternos: at pater illi dedit meus; amabat enim eum vehementer: 265 talis inter precos si versaretur Ulysses, omnes et brevis-fati fierent et amaris-nuptiis. Verum enimvero hæc deorum in genibus posita-sunt, utrum reversus eos ulciscatur, an etiam non, suis in ædibus: te vero considerare jubeo, 270 quomodo procos expellas ex ædibus. Verum age nunc attende et meam adverte orationem: cras in concionem ubi-vocaveris heroas Achivos, orationem edissere omnibus; dii vero testes adsint. Procos quidem ad sua quemque discedere jube; 275 matrem autem, si ei animus appetit nubere, ea redeat in domum patris divitiis-præpotentis: illi vero nuptias conficient et apparabunt dotem amplam admodum, quantam par-est caram filiam comitari. Tibi autem ipsi prudenter consulam, siquidem parueris: 280 nave instructa remigibus viginti, quæ sit optima, proficiscere sciscitaturus de-patre diu absente: si quis tibi dicat mortalium, aut rumorem audiveris ex Jove, qui potissimum fert famam hominibus. Primum quidem in Pylum abi, et interroga Nestorem divinum; 285 illinc autem Spartam ad flavum Menelaum: hic enim novissimus venit Achivorum ære-loricatorum. Si quidem patris vitam et reditum audieris, tum sane, vexatus licet, adhuc perduraveris annum; sin vero mortuum audieris, neque amplius superstitem, 290 reversus jam deinde caram in patriam terram, tumulum illi aggere et parentalia perfice magna valde, qualia decet; et viro matrem dato. Atque ubi jam hæc finieris et perfeceris, considera deinde in mente et in animo, 295 quo-pacto procos in ædibus tuis interficias, sive dolo, sive palam: neutiquam te decet puerilia consectari, quoniam non-amplius ea-ætate es. An non audis qualem gloriam consecutus-est divinus Orestes omnes apud homines, postquam interfecit patris-occisorem, 300 Ægisthum dolosum, qui illi patrem inclytum interemerat? et tu, amice (admodum enim te video pulcrumque magnumque), strenuus esto; ut aliquis te etiam posterorum laudet. At ego ad navem celerem descendam jam, atque ad socios, qui me fortasse perægre-ferunt exspectantes: 305 tibi vero ipsi istud curæ-sit, et meos observa sermones.

Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: hospes, profecto quidem hæc amico animo dicis, sicut pater suo filio; et nunquam obliviscar eorum. Sed age nunc mane, accelerans licet iter, 310 ut lotusque oblectatusque caro corde donum habens ad navem eas, gaudens in animo, pretiosum, valde-pulcrum, quod tibi munus-reponendum erit ex me, qualia amici hospites hospitibus dant.

Huic autem respondit deinde dea cæsiis-oculis Minerva: 315 ne me amplius nunc detine, cupidum quidem itineris. Donum vero, quodcunque te mihi dare tuum cor jubet, rursus redeunti da, domum ferendum, etiam valde pulcrum eligens: tibi vero dignum erit retributione.

Sic quidem locuta abiit cæsiis-oculis Minerva: 320 avis autem ut Anopæa avolavit; huic vero in animo indidit robur et audaciam, recordarique eum fecit patris magis adhuc quam antea. Hic autem, mente sua considerans, obstupuit in animo; suspicatus-est enim deum esse. Continuo vero procos adibat deo-similis vir.

325 Illis autem cantor cantabat inclytus: ipsi vero tacite sedebant audientes; ille autem Achivorum reditum canebat gravem, quem ex Troja iis decreverat Pallas Minerva.

Hujus autem e-superiore-parte-domus animo advertit divinum cantum filia Icarii, prudens Penelope: 330 scalamque altam descendit suæ domus, non sola, simul eam et ancillæ duæ sequebantur. Hæc vero quando jam ad-procos pervenerat, divina inter mulieres stetit juxta postem domus affabre structæ, Genis prætendens tenuia capitis-redimicula: 335 ancilla vero ei proba utrinque astabat. Lacrimans autem deinde alloquebatur divinum cantorem:

Phemie, multa enim alia mortalium oblectamenta nosti, gesta hominumque deorumque, quæ celebrant cantores: horum unum ipsis cane assidens; illi autem silentio 340 vinum bibant: ab-hoc vero desine cantu tristi, qui mihi perpetuo in pectoribus carum cor affligit; quippe me inprimis invasit luctus immensus. Tale enim caput desidero, memor semper viri, cujus gloria lata est per Helladem et medium Argos.

345 Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: mater mea, quid igitur moleste-fers, jucundum cantorem oblectare, utcunque illi mens impellitur? non sane cantores in-causa sunt, sed fere Jupiter in causa est, qui dat dona viris ingeniosis ita, ut vult, unicuique. 350 Huic vero non reprehensio est Danaorum malam sortem canere: eum enim cantum magis celebrant homines, quicunque auditoribus novissimus adsit. Tibi vero sustineat cor et animus audire; non enim Ulysses solus perdidit reditus diem 355 in Troja: multi vero et alii viri perierunt. Sed in thalamum profecta, tua ipsius opera administra, telamque et colum, et ancillis impera opus suum ut-obeant: sermo vero viris curæ-erit omnibus, maxime vero mihi; hujus (mei) enim imperium est in- domo.

360 Illa quidem attonita, rursus in-thalamum ivit; filii enim dictum prudens posuit-in animo. Ad superiorem autem domum ubi-ascenderat cum ancillis mulieribus, flebat deinde Ulyssem, carum maritum, donec ipsi somnum dulcem palpebris immisit cæsiis-oculis Minerva.

365 Proci vero tumultuabantur per ædes umbrosas; omnes autem optabant juxta eam in lectis recumbere. Illis vero Telemachus prudens incepit sermonem:[TR2]

Matris meæ proci, superba contumelia instructi, nunc quidem convivantes delectemur, neque clamor 370 adsit: nam hoc honestum est, audire cantorem talem, qualis hic est, diis assimilis voce. Mane vero in-concionem consideamus euntes omnes: ut vobis sermonem audenter renuntiem, exire ex-ædibus; alias vero parate dapes, 375 vestra bona edentes, alternantes per domos. Si vero vobis videtur hoc satius et melius esse, viri unius victum impune perdere, absumite; ego vero deos invocabo sempiternos, si quando Jupiter dederit vindicatum facta hæc iri; 380 inulti forte deinde intra ædes perituri-sitis.

Sic ait: illi vero omnes mordicus in labiis hærentes Telemachum admirabantur, quod audacter loquereter.

Hunc autem rursus Antinous allocutus-est, Eupithei filius:[TR3] Telemache, certe admodum te docuerunt dii ipsi 385 et grandiloquum esse, et audenter concionari: ne te utique in circumflua Ithaca regem Saturnius constituat; quod tibi genere paternum est.

Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: Antinoe, an mihi irasceris, ob id quod dixero? 390 Et hoc vellem, Jove utique dante, accipere. An putas hoc pessimum inter homines esse? neutiquam enim malum est, regem-esse? statimque ei domus dives fit, et honoratior ipse. Sed certe reges Achivorum sunt etiam alii 395 multi in circumflua Ithaca, juvenes et senes; horum aliquis hoc munus habeat, siquidem mortuus-est divinus Ulysses: at ego domus dominus ero nostræ ac servorum, quos mihi bello-acquisivit divinus Ulysses.

Hunc autem rursus Eurymachus, Polybi filius, contra allocutus- est: 400 Telemache, nempe hæc deorum in genibus posita-sunt, quisnam in circumflua Ithaca dominabitur Achivorum: bona vero ipse habeas, et ædibus tuis imperes. Ne enim talis veniat vir, qui te invitum violentia bonis spoliaturus-sit, Ithaca adhuc habitata. 405 Sed volo te, optime, de hospite interrogare, unde venerit ille vir, quali autem se-profiteatur esse e-terra; ubinam ei genus et patrium solum; an tibi nuntium patris affert venientis? an suum ipsius debitum expetens huc venit? 410 ut exsiliens statim abiit, nec sustinuit, ut-cognosceremus; nequaquam enim vilis hominis vultum ferebat.

Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est:
Eurymache, certe reditus periit patris mei:
neque itaque nuntio amplius credo, sicunde venerit:
415 nec vaticinium curo, si-quod mater
in domum vocato ex-vate sciscitetur.
Hospes vero hic meus paternus e Tapho est;
Menten Anchiali bellicosi se-profitetur esse
filium; ac Taphiis navigandi-studiosis imperat.

420 Sic dixit Telemachus; mente vero immortalem deam agnovit. Hi autem ad saltationem et suavem cantum conversi oblectabantur; exspectabantque vesperum advenire. His autem se-oblectantibus, niger vesper supervenit; tunc vero dormituri iverunt domum quisque. 425 Telemachus autem, ubi ei thalamus perpulcræ aulæ sublimis ædificatus-erat, conspicuo in loco, illic lectum conscendit, multa mente reputans. Simulque cum eo ardentes faces ferebat proba sciens Euryclea, Opis filia Pisenoridæ: 430 quam olim Laertes emerat facultatibus suis, primum pubescentem, pretiumque-vigini-boum dederat; æque autem ipsam ac-pudicam uxorem honorabat in ædibus; lecto vero nunquam ei mixtus est; sed iram vitabat uxoris: hæc cum-eo-simul ardentes faces ferebat, et ipsum maxime 435 ancillarum amabat, et enutrierat parvulum. Aperuit autem januas thalami firmiter structi: sedebat vero in lecto, mollemque exuebat tunicam; et eam quidem aniculæ prudentis injecit manibus. Hæc quidem, plicata et aptata tunica, 440 ad-paxillum suspensa juxta tornatos lectos, profecta-est ire e thalamo; januam autem attraxit annulo argenteo: in _eo_que pessulum obtendit loro. Hinc ille per-totam-noctem, tectus ovis florida-lana, meditabatur mente sua iter, quod ipsi designaverat Minerva.

[TR1] "congnovit" -> "cognovit"
[TR2] "sermonem;" -> "sermonem:"
[TR3] "filius." -> "filius:"

Odysseæ II.—Ithacensium concio. Telemachi profectio.

ARGUMENT: THE COUNCIL OF ITHACA.

Telemachus in the assembly of the lords of Ithaca complains of the injustice done him by the suitors, and insists upon their departure from his palace; appealing to the princes, and exciting the people to declare against them. The suitors endeavour to justify their stay, at least till he shall send the queen to the court of Icarius her father; which he refuses. There appears a prodigy of two eagles in the sky, which an augur expounds to the ruin of the suitors. Telemachus then demands a vessel to carry him to Pylos and Sparta, there to inquire of his father's fortunes. Pallas, in the shape of Mentor (an ancient friend of Ulysses), helps him to a ship, assists him in preparing necessaries for the voyage, and embarks with him that night; which concludes the second day from the opening of the poem. The scene continues in the palace of Ulysses, in Ithaca.

TEXT:

1 Quando autem mane-genita apparuit roseis-digitis Aurora, surrexit inde e lecto Ulyssis dilectus filius, et vestes sibi-induit: ac gladium acutum suspendit ab-humero, pedibus autem sub nitidis ligavit pulcra calceamenta; 5 profectusque-est ire e cubiculo, deo similis coram. Continuo autem præcones argutos jussit convocare ad-concionem capite-comantes Achivos. Hi quidem convocabant: illi vero congregabantur perceleriter. Ac postquam convenerant, in-unumque-congregati-erant, 10 profectus-est ire in concionem; manu autem tenebat æream hastam; non solus, simul eum canes pedibus veloces sequebantur: divinam autem in-eum gratiam defundebat Minerva. Ipsum vero omnes cives advenientem admirabantur: consedit autem in patris sella; cesseruntque[TR1] ei senes. 15 His vero deinde heros Ægyptius cœpit concionari, qui jam senio incurvus erat et plurima norat. Etenim hujus dilectus filius cum divino Ulysse ad Ilium generosis-equis-fœcundum ierat cavis in navibus, Antiphus bellator: illum vero sævus interfecit Cyclops 20 in spelunca cava, ultimamque sibi paravit cœnam. Tres vero ei alii erant: et unus quidem inter-procos versabatur, Eurynomus; duo autem curabant paterna opera: sed neque sic illius oblitus-erat, lugens et dolens. His ille lacrimans concionatus-est, et dixit:

25 Audite jam nunc me, Ithacenses, quodcunque dixero; neque unquam a-nobis concilium factum-est, nec consessus, ex quo Ulysses divinus abiit cavis in navibus. Nunc vero quis huc congregavit? quem necessitas tantum incessit sive juniorum virorum sive eorum qui seniores sunt? 30 an aliquem nuntium de-exercitu audivit veniente, quem nobis clare enarret, quum prior audiverit? an quippiam publicum aliud declarat et concionatur? probus mihi videtur esse, utilis civis. Utinam ei ipsi Jupiter bonum perficiat, quodcunque mente sua cogitat!

35 Sic ait: gaudebat autem omine Ulyssis carus filius, nec inde diu sedit, sed cepit-impetum concionandi; stetitque in-media concione; sceptrum autem ei imposuit in-manum præco Pisenor, prudentia consilia sciens. Primum deinde senem alloquens dixit:

40 O senex, non procul hic est vir (statim autem cognosces ipse), qui populum congregavi; potissimum autem me dolor incessit. Neque ullum nuntium de-exercitu audivi veniente, quem vobis clare enarrem, quum prior audiverim: neque quicquam publicum aliud declaro nec concionor; 45 sed meum ipsius negotium: quod mihi malum incidit domui, duplex: unum, quod patrem strenuum perdidi, qui olim inter vos ipsos imperabat, paterque velut, mitis erat; nunc autem etiam longe majus, quod jam brevi domum omnem prorsus evertet, victumque nostrum plane disperdet. 50 Matri meæ proci ingruerunt nolenti, eorum virorum cari filii, qui hic quidem sunt principes: qui patris ipsius in domum reformidant ire Icarii, ut ipse dotet filiam, detque cui voluerit et qui ipsi gratus venerit. 55 Illi vero in nostram domum commeantes diebus omnibus, boves mactantes, et oves, et pingues capras, splendide-convivantur, bibuntque nigrum vinum temere: nostra vero plurima absumuntur. Non enim adest vir, qualis Ulysses erat, qui malum a domo arceat. 60 Nos vero neutiquam sumus tales qui-arceamus: (profecto inde ignavique reperiemur, ac non periti roboris:) aliter certe malum arcerem, siquidem mihi vis adesset. Non enim jam tolerabilia facinora patrata-sunt, neque honeste domus mea periit; indignemini et ipsi, 65 aliosque revereamini vicinos homines, qui circumhabitant: deorum vero timete iram, ne-quid rependant, irati propter-mala facinora. Oro et per-Jovem Olympium, et per Themidem, quæ hominum concilia et solvit et cogit. 70 abstinete, amici, et me solum sinite dolore mœsto affligi: nisi forte quippiam pater meus, probus Ulysses, infensus malis affecit bene-ocreatos Achivos; quæ mihi rependentes, malis me afficite infensi, istos incitantes. Mihi vero satius esset, 75 vos absumere opesque-reconditas proventumque: si vos comedissetis, fortasse olim etiam retributio foret. Tamdiu enim per urbem vos insectaremur verbis, bona repetentes, donec omnia reddita-essent: nunc vero mihi insanabiles dolores injicitis animo.

80 Sic ait iratus, ac sceptrum projecit in-terram, lacrimas profundens: commiseratio autem cepit populum omnem. Tunc ceteri quidem omnes taciti erant, nec quisquam ausus-est Telemacho verbis respondere asperis; Antinous vero ipsum solus respondens allocutus-est:

85 Telemache altiloque, animi impotens, quid locutus-es, nos dedecorans! vis vero nobis maculam inferre. Tibi autem neutiquam proci Achivorum in-causa sunt, sed cara mater, quæ sane perquam versutias callet. Jam enim tertius est annus, citoque aderit quartus, 90 ex quo eludit animum in pectoribus Achivorum. Omnes quidem sperare-facit, et promittit viris singulis, nuntios mittens; mens autem ei alia cogitat. Ipsa vero dolum hunc alium in mente excogitavit: exorsa magnam telam in ædibus texebat, 95 subtilem et immensam; continuoque nos allocuta-est: juvenes, mei proci, quandoquidem obiit divinus Ulysses, manete, urgentes meas nuptias, donec vestem perfecero (ne mihi vana fila pereant) Laerti heroi sepulcralem; in tempus quo ipsum 100 fatum triste abstulerit longum-sternentis mortis; ne-qua me in populo mulierum-Achivarum culpet, si absque tegumento jaceat, multa qui-possedit. Sic ait; nobis vero inde ei obsecutus-est animus generosus. Atque ibi interdiu quidem texebat magnam telam, 105 per-noctes vero dissolvebat, postquam faces sibi-apposuerat. Sic triennio quidem latebat dolo, et persuadebat Achivis: sed quum quartus venit annus, et advenerunt horæ, tum vero demum aliqua dixit mulierum, quæ bene norat, et ipsam dissolventem invenimus pulcram telam. 110 Sic eam quidem perfecit, etiam nolens, per necessitatem. Tibi vero sic proci respondent, ut scias ipse tuo animo, sciantque omnes Achivi. Matrem tuam dimitte; jube autem ipsam nubere illi, cuicunque pater jusserit, et qui placuerit ipsi. 115 Si vero adhuc vexabit multo tempore filios Achivorum, ea cogitans in animo, quæ ei abunde dedit Minerva, operaque scire præpulcra, et mentem bonam, et versutias, quales nondum ullam audivimus nec veterum earum quæ olim fuerunt pulcris-comis Achivæ, 120 Tyroque, Alcmeneque, pulcramque-coronam-gerens Mycene: harum nulla similia commenta Penelopæ norat: at hoc quidem probum non cogitavit: tandiu igitur victumque tuum et bona edent, quamdiu illa hunc habebit animum, quem illi nunc 125 in pectoribus posuere dii: magnam quidem gloriam sibi comparat, at tibi desiderium multi victus (divitiarum): nos vero nec ad negotia nostra prius ibimus, nec usquam alio, antequam ipsa nupserit Achivorum cuicunque voluerit.

Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: 130 Antinoe, nullo-modo fas-est ex-ædibus invitam expellere quæ me peperit, quæ me enutrivit; pater autem meus alibi terræ, vivit ille, vel mortuus-est: durum vero me multa reddere Icario, si ipse volens matrem dimisero. Ex patre enim mala patiar, aliaque deus 135 dabit; quippe mater odiosas imprecabitur Furias, a-domo discedens; reprehensio vero mihi ex hominibus erit: itaque nunquam hunc ego sermonem dicam. Vester vero siquidem animus indignatur ipsorum, exite mihi domo, aliasque parate dapes, 140 vestra bona comedentes, alternantes per domos. Si vero vobis videtur hoc satius et melius esse, viri unius victum impune perdere, absumite; ego vero deos invocabo sempiternos, si unquam Jupiter dederit vindictæ opera fieri: 145 inulti forte deinde intra domos perieritis.

Sic ait Telemachus: huic vero duas-aquilas late-sonans Jupiter ex-alto a vertice montis demisit volantes. Hæ autem aliquamdiu quidem volabant cum flatibus venti, propinquæ invicem, contendentes alis: 150 sed quum jam ad-mediam concionem clamosam pervenissent, ibi in-gyrum-flexæ concusserunt alas densas, aspexeruntque omnium capita, portendebantque mortem: atque ut-se-laniarant unguibus circa malas et colla, ad-dextram volarunt perque ædes et per urbem ipsorum. 155 Admirati-sunt autem aves, postquam viderunt oculis, agitaruntque in animo, quæ perfectum-iri imminebat. Inter-hos vero et locutus-est senex heros Halitherses Mastorides: hic enim solus æquales superabat auguria dijudicando et fatalia edicendo: 160 hic ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit:

Audite jam nunc me, Ithacenses, quodcunque dixero: procis vero potissimum significans hæc dico. Illis enim ingens periculum imminet: non enim Ulysses diu seorsum ab-amicis suis aberit; sed alicubi jam, 165 prope quum-sit, his cædem et fatum struit omnibus; pluribus vero etiam aliis malum erit, qui habitamus Ithacam undique-conspicuam. Sed longe ante consideremus, quomodo ipsos compescamus: ii vero etiam per-se quiescant: etenim ipsis continuo hoc utilius est. 170 Non enim inexpertus vaticinor, sed bene sciens: etenim illi dico perfecta-esse omnia, ut ei narraveram, quando ad-Ilium ascendebant Argivi, cumque ipsis abiit ingeniosus Ulysses: dixi, eum mala multa passum, amissisque omnibus sociis, 175 incognitum omnibus, vicesimo anno domum venturum: hæc jam nunc omnia perficiuntur.

Hunc rursus Eurymachus, Polybi filius, contra allocutus-est: o senex, eia age nunc vaticinare tuis liberis, domum profectus, ne forte quid mali patiantur in-posterum: 180 hæc autem ego te longe sum præstantior vaticinatu. Aves vero multæ sub radiis solis volitant, neque omnes sunt fatales; ceterum Ulysses periit procul: utinam etiam tu periisse cum illo deberes: non tanta vaticinans concionareris, 185 nec Telemachum iratum sic incitares, tuæ domui donum exspectans, si quod præbeat. Sed tibi edico, quod et perfectum erit: si juniorem virum, veteraque multaque sciens, deceptum verbis incitaveris ad-irascendum, 190 ei quidem ipsi primum perniciosius erit; [efficere autem omnino nihil poteris illorum gratia:] tibi vero, senex, mulctam infligemus, quam in animo luens ægre-feras: gravisque tibi erit dolor. Telemacho autem in primis ego suadebo ipse: 195 matrem suam ad patris domum jubeat redire; ei vero ibi nuptias facient, et parabunt dotem amplam valde, quantam convenit caram filiam comitari. Non enim antea quieturos puto filios Achivorum a-conjugii-ambitu molesto; quia neminem timemus omnino, 200 nec sane Telemachum, valde licet multiloquus sit: neque vaticinium curamus, quod tu, senex, loqueris irritum; odio-eris autem adhuc magis. Bona vero rursus male absumentur, neque unquam patria erunt, dum hæc (Penelope) differat Achivos 205 suis nuptiis; nos vero rursus, exspectantes diebus omnibus, propter virtutem contendimus, neque ad alias imus, quas conveniens ducere est unicuique.

Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: Eurymache atque alii quotquot proci estis generosi, 210 de-istis quidem non vos amplius oro, neque concionor: jamjam enim hæc sciunt dii et omnes Achivi. Sed age mihi date navem celerem, et viginti socios, qui mihi hinc et illinc pertranseant viam maris. Proficiscar enim in Spartam et in Pylum arenosam, 215 reditum sciscitaturus patris diu absentis, si quis mihi dicat mortalium, aut rumorem audiam ex Jove, quæ potissimum fert famam hominibus. Si quidem patris vitam et reditum audivero, sane, vexatus licet, adhuc perduraverim in-annum: 220 si vero mortuum audivero, neque amplius superstitem, reversus jam inde caram in patriam terram, tumulum illi aggeram, et parentalia perficiam plurima, quanta decet, et viro matrem dabo.[TR2]

Ille quidem sic locutus consedit. His autem surrexit 225 Mentor, qui Ulyssis eximii erat sodalis; et is ei proficiscens in navibus, commisit domum totam, utque-parerent seni, et ipse firme omnia custodiret: qui-ipsis bene-cupiens concionatus-est et dixit:

Audite jam nunc me, Ithacenses, quodcunque dixero: 230 ne quis amplius benignus, mansuetus et mitis sit sceptriger rex, neque mente justa sciens, sed semper difficilisque sit, et injusta faciat. Adeo nullus recordatur Ulyssis divini civium, quibus præfuit, paterque velut mitis erat. 235 Verum enimvero procos superbos nequaquam invideo committere facinora violenta malis-consiliis mentis: sua enim objectantes capita comedunt violenter domum Ulyssis, quem non-amplius putant rediturum-esse. Nunc autem cetero populo succenseo, quod-adeo omnes 240 sedeatis muti, ac neutiquam adorientes verbis pauciores procos compescatis, multi quum-sitis.

Hunc autem Evenorides Leocritus contra allocutus-est: Mentor noxie, ingenio stolide, quale locutus-es, nos adhortans ut-compescant! Difficile vero erit 245 viris etiam pluribus pugnare nobiscum de convivio. Etenim si Ulysses Ithacensis ipse adveniens convivantes per domum suam procos illustres expellere domo cogitaret in animo, non ipso lætaretur uxor, quantumvis valde desiderans, 250 veniente; sed is ibi sævam mortem obiret, si cum-pluribus pugnaret; tu vero non recte locutus-es. Sed age, cives quidem dispergamini ad opera unusquisque; huic autem properabit Mentor iter, et Halitherses, qui ei a principio paterni sunt amici. 255 Sed, puto, etiam diu sedens, nuntios percontabitur in Ithaca; perficiet vero iter hoc nunquam.

Sic igitur locutus-est, solvitque concionem celerem. Atque hi quidem dispergebantur suam ad domum quisque: proci vero ad ædes iverunt divini Ulyssis.

260 Telemachus autem seorsum profectus ad litus maris, manus quum-lavisset e-cano mari, supplicabat Minervæ:

Audi me, qui heri deus venisti nostram domum, et me in navi jussisti per obscurum pontum, reditum sciscitaturum patris diu absentis, 265 proficisci: hæc vero omnia impediunt Achivi, proci autem potissimum, male superbientes.

Sic ait precans: prope autem illum venit Minerva, Mentori similis tum corpore, tum etiam voce; et eum compellans verbis alatis allocuta-est:

270 Telemache, neque in-posterum ignavus eris, nec imprudens. Si quidem tibi tui patris instillatus-est animus fortis, qualis ille erat ad-perficiendum opusque dictumque, non tibi deinde vanum iter erit, neque irritum: si vero non illius es filius et Penelopes, 275 non te-quidem deinde spero perfecturum-esse quæ moliris. Pauci etenim filii similes patri sunt; plerique pejores, pauci vero patre meliores. Sed quoniam neque in-posterum ignavus eris nec imprudens, nec te penitus prudentia Ulyssis reliquit, 280 spes tibi deinceps est te perfecturum hæc opera. Ideo nunc procorum quidem sine consiliumque mentemque insipientium, quoniam neutiquam prudentes, nec justi sunt; neque omnino sciunt mortem, ac fatum atrum, quæ jam illis imminet, die uno omnes ut-pereant. 285 Tibi vero profectio non-amplius longe aberit quam tu moliris. Talis enim tibi amicus ego paternus sum, qui tibi navem celerem parabo, et simul comitabor ipse. Sed tu quidem ad domos profectus procis intersis, apparaque viatica et vasis conde singula, 290 vinum in amphoris, et farinam, medullam hominum, utribus in densis; ego vero per populum socios statim voluntarios colligam: sunt autem naves multæ in circumflua Ithaca, novæ et veteres: harum quidem tibi ego providebo eam quæ optima sit; 295 statimque instructam deducemus in-latum mare.

Sic dixit Minerva, filia Jovis: neque amplius diu Telemachus morabatur, postquam deæ audiverat vocem. Profectusque-est ire ad domum, suo mœstus animo: invenit autem procos superbos in ædibus, 300 capras excoriantes, porcosque assantes in aula. Antinous autem ridens obviam ivit Telemacho; inque ejus hæsit manu, verbumque dixit et elocutus-est:

Telemache altiloque, animi impotens, ne-quid tibi aliud in pectoribus malum sit-curæ opusque verbumque, 305 sed mihi ede, et bibe, sicut antea quidem. Ista autem tibi plane omnia perficient Achivi, navem, et delectos remiges, ut ocyus pervenias in Pylum divinam, ad-quærendam inclyti patris famam.

Hunc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: 310 Antinoe, nequaquam licet insolentibus cum vobis convivarique invitum, et lætari quietum. An non satis est, quod antea absumsistis multas et eximias possessiones meas, proci; ego autem adhuc infans eram? Nunc vero quum jam adultus sum, et aliorum orationem audiens 315 percipio, et jam mihi augescit intus animus, tentabo, quomodo vobis malum fatum immittam, sive Pylum profectus, sive hic, hoc in populo. Proficiscar quidem (neque vanum iter erit, quod dico), in-aliena-navi; neque enim navis compos, nec remigum 320 fio: sic utique vobis visum-est melius esse.

Dixit, et ex manu manum traxit Antinoi facile: proci autem per domum convivium apparabant. Hi vero cavillabantur et illudebant ei verbis: sic autem aliquis dicebat juvenum superbientium:

325 Profecto magnopere Telemachus cædem nobis molitur: aut aliquos ex Pylo ducet auxiliatores arenosa, aut ille etiam ex Sparta; quandoquidem sane cupit vehementer; aut etiam in Ephyram vult, pinguem terram, proficisci, ut inde mortifera venena afferat, 330 injiciatque crateri, et nos omnes perdat.

Alius autem rursus dicebat juvenum superbientium: quis vero scit, an non et ipse profectus cava in navi, longe ab-amicis pereat, errans, sicut Ulysses? Sic etiam magis augeret laborem nobis: 335 bona enim omnia divideremus, domum vero tum illius matri daremus habendam, atque ei, qui illam duxerit.

Sic dixere: ille vero in-alte-tectum penum descendit patris, amplum, ubi cumulatum aurum et æs jacebat, vestisque in cistis, abundeque odoriferum oleum: 340 ibique dolia vini veteris dulcis-potu stabant, merum divinum potum in-se continentia, ordine ad murum aptata: si-quando Ulysses domum reverteretur, etiam dolores multos passus. Clausiles vero impositæ-erant fores accurate aptatæ, 345 bifores: intus autem mulier proma noctesque diesque erat, quæ omnia asservabat mentis magna-prudentia, Euryclea, Opis filia Pisenoridæ. Hanc tum Telemachus allocutus-est, in-penum vocatam:

Nutrix, age jam mihi vinum in amphoris hauri 350 suave, quale post illud dulcissimum est, quod tu servas, illum exspectans infelicem, siquando venerit generosus Ulysses, mortem et fatum elapsus. Duodecim vero imple, et operculis apta omnes.[TR3] Ac mihi farinam infunde bene-consutis utribus: 355 viginti autem sint mensuræ molitæ frumenti farinæ. Ipsa vero sola scias: hæc autem conferta omnia adsint: sub-noctem enim ego ea accipiam, quando jam mater in superna-conclavia ascenderit, somnumque cogitarit. Proficiscar enim in Spartam et in Pylum arenosam, 360 reditum sciscitaturus patris cari, sicubi audiero.

Sic dixit; ejulavit vero cara nutrix Euryclea, et lugens, verbis alatis eum allocuta-est:

Cur vero tibi, care fili, in mente hæc cogitatio est? quonam autem vis ire multam per terram, 365 solus quum-sis filius dilectus? ille vero periit longe a- patria, generosus Ulysses, alieno in populo. Hi vero tibi statim profecto mala machinabuntur posthac, ut dolo pereas; hæc vero ipsi omnia divident. Verum mane hic, tuis insidens; neque omnino te oportet 370 per pontum infructuosum mala pati, neque errare.

Hanc autem rursus Telemachus prudens contra allocutus-est: confide, nutrix: quippe nequaquam sine deo hoc consilium est. Sed jura, te non matri caræ hæc dicturam, priusquam quando undecimaque duodecimaque dies affuerit, 375 aut ipsa desiderarit, et me-discessisse resciverit: ut ne flens corpus pulcrum lædat.

Sic igitur dixit; anus vero deorum magnum jusjurandum juravit. Ac postquam juraverat, perfeceratque jusjurandum, statim inde illi vinum in amphoris hausit; 380 atque ei farinam infudit bene-consutis utribus; Telemachus vero domos ingressus, cum-procibus versabatur.

Tum rursus aliud cogitavit dea cæsiis-oculis Minerva; Telemachoque assimilata urbem obibat quaquaversum, et singulis viris astans dicebat sermonem: 385 vesperi vero ad navem celerem congregari jubebat. Ipsa autem porro Noemonem, Phronii clarum filium, poscebat navem celerem; ille vero ipsi lubens promisit.

Occiditque sol, obumbrabanturque omnes viæ. Et tunc navem celerem in-mare protraxit, omniaque in ipsa 390 armamenta posuit, quæ naves bene tabulatæ ferunt; statuitque in extremitate portus; circum autem strenui socii frequentes congregabantur: deaque hortabatur singulos.

Tunc rursus aliud cogitavit dea cæsiis-oculis Minerva: festinavit ire ad ædes Ulyssis divini; 395 ibi procis dulcem somnum infudit, fallebatque bibentes; e-manibus ipsis excutiebat pocula. Hi autem dormitum festinabant in urbem, neque amplius diu sedebant, quia ipsis somnus palpebris incidebat. Sed Telemachum allocuta-est cæsiis-oculis Minerva, 400 evocatum ex-ædibus bene-habitatis, Mentori similis tum corpore, tum etiam voce:

Telemache, jam quidem tibi bene-ocreati socii sedent ad-remigium, tuum exspectantes impulsum: sed eamus, ne diutius differamus iter.

405 Sic igitur locuta præcessit Pallas Minerva celeriter; ille autem continuo post vestigia ibat deæ. Ac postquam ad navem devenerant et mare, invenerunt deinde in litore capite-comantes socios. Hos vero allocuta-est divina vis Telemachi:

410 Adeste, amici, viatica afferamus: omnia enim jam conferta sunt in domo: mater vero mea neutiquam scit, neque aliæ ancillæ; una autem sola rem audivit.

Sic igitur locutus præcessit; illi simul sequebantur. Ipsi vero inde omnia ferentes bene-tabulata in navi 415 deposuerunt, ut præcepit Ulyssis carus filius. Inde Telemachus navem conscendit, præibat autem Minerva, navisque in puppe consedit; prope autem eam sedebat Telemachus: illi vero retinacula solverunt; atque etiam ipsi nave conscensa in transtris considebant. 420 His vero secundum ventum misit cæsiis-oculis Minerva, acrem Zephyrum, sonantem per obscurum pontum. Telemachus autem socios adhortatus[TR4] jussit armamenta tractare: hi vero adhortanti auscultarunt. Malum autem abiegnum cavam intra basem 425 statuerunt elevatum, et rudentibus colligarunt: trahebantque vela alba bene-tortis loris-bubulis. Flatu autem implevit ventus medium velum; ac fluctus circa carinam ater valde resonabat, nave eunte: hæc vero currebat per fluctum conficiens viam. 430 Quumque-ligassent inde armamenta celerem per navem nigram, statuerunt crateras, coronatos vino: libabantque immortalibus diis sempiternis; ex omnibus vero potissimum Jovis oculis-cæsiæ filiæ. Per-totam-noctem quidem illa et mane conficiebat iter.

[TR1] "cesserunt que" -> "cesseruntque"
[TR2] "dabo," -> "dabo."
[TR3] "omnes" -> "omnes."
[TR4] "ad hortatus" -> "adhortatus"

Odysseæ III.—Quæ in Pylo facta.

ARGUMENT: THE INTERVIEW OF TELEMACHUS AND NESTOR.